Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 81

प्रवेश्य कंठतालुस्थं तं विज्ञाय द्विजस्फुटम् । भयादुदगिरत्तूर्णं मातृवाक्येन यंत्रितः

praveśya kaṃṭhatālusthaṃ taṃ vijñāya dvijasphuṭam | bhayādudagirattūrṇaṃ mātṛvākyena yaṃtritaḥ

برہمن کو اپنے حلق اور تالو میں پھنسا ہوا جان کر، اپنی ماں کے الفاظ کے پابند اس نے خوف کی وجہ سے اسے فوراً باہر اگل دیا۔

प्रवेश्यhaving made enter/after inserting
प्रवेश्य:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootप्र√विश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund), धातु: विश्, उपसर्ग: प्र-
कण्ठthroat
कण्ठ:
Sambandha (Part of compound)
TypeNoun
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासपूर्वपद
तालुpalate
तालु:
Sambandha (Part of compound)
TypeNoun
Rootतालु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, समासमध्यपद
स्थम्situated in the throat-palate
स्थम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootस्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुष: कण्ठ-तालु-स्थ (situated in throat and palate); 'तम्' इत्यस्य विशेषण
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
विज्ञायhaving recognized
विज्ञाय:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootवि√ज्ञा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund), धातु: ज्ञा, उपसर्ग: वि-
द्विजBrahmin
द्विज:
Sambandha (Part of compound)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासपूर्वपद
स्फुटम्clearly (as) the Brahmin
स्फुटम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootस्फुट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय: द्विज-स्फुट (the clearly (known) Brahmin / the Brahmin clearly) — 'तम्' इत्यस्य विशेषण
भयात्from fear
भयात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (Ablative), एकवचन
उदगिरत्vomited/uttered out
उदगिरत्:
Kriya (Main action)
TypeVerb
Rootउद्√गॄ (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootतूर्ण (प्रातिपदिक)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb: quickly)
मातृby (his) mother’s
मातृ:
Karaṇa (Instrument/means)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (Instrumental), एकवचन; समासपूर्वपद
वाक्येनby the mother’s command
वाक्येन:
Karaṇa (Instrument/means)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: मातृ-वाक्य (mother’s word)
यन्त्रितःrestrained/controlled
यन्त्रितः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootयन्त्रित (कृदन्त, √यम्/यन्त्र्)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; 'तार्क्ष्यः' (implicit) इत्यस्य विशेषण

Narrator

Type: ghat

Scene: Garuḍa recoils, eyes wide; from his beak the brāhmaṇa is expelled, falling onto the shore; a subtle, unseen presence of ‘mother’s command’ suggested as a luminous script or aura behind Garuḍa.

G
Garuḍa
V
Vinatā (mother)
D
Dvija (Brāhmaṇa)

FAQs

Dharma is upheld through restraint and obedience to righteous guidance; reverence toward brāhmaṇas prevents grave wrongdoing.

The Kāśī-khaṇḍa setting frames the teaching; this verse itself is narrative and ethical rather than topographical.

None; the implied prescription is ethical—do not harm the dvija; heed dharmic counsel.