Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 80

Devanagari script

जज्वालेंगलसंस्पर्शो द्विजस्तत्कंठकंदलीम् । प्राक्प्रविष्टानथो तार्क्ष्यो निषादानौदरीं दरीम्

Transliteration

jajvāleṃgalasaṃsparśo dvijastatkaṃṭhakaṃdalīm | prākpraviṣṭānatho tārkṣyo niṣādānaudarīṃ darīm

Translation

وہ برہمن، آگ کے لمس کی طرح، اس حلق کی نالی میں جلنے لگا۔ تب تک گرڑ نیشادوں کو اپنے پیٹ روپی غار میں پہنچا چکا تھا۔

Word by Word

• जज्वाल: blazed/burned
• जज्वाल: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ज्वल् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• इङ्गल: with charcoal/embers
• इङ्गल: Hetu/Karaṇa (Cause/Instrument)
• Type: Noun
• Root: इङ्गल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (Instrumental), एकवचन; समासपूर्वपद

• संस्पर्शः: (the) contact (with embers)
• संस्पर्शः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संस्पर्श (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुष: इङ्गल-संस्पर्श (contact with embers)

• द्विजः: the Brahmin
• द्विजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• तत्: his/that
• तत्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्धार्थे (genitival sense as first member), एकवचन; समासपूर्वपद (his/that)

• कण्ठ: throat
• कण्ठ: Sambandha (Part of compound)
• Type: Noun
• Root: कण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, समासमध्यपद

• कन्दलीम्: the throat-cavity
• कन्दलीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कन्दली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (Accusative), एकवचन; षष्ठी/सम्बन्ध-तत्पुरुष: तत्-कण्ठ-कन्दली (the throat-cavity/inner throat of him)

• प्राक्: previously/before
• प्राक्: Kriya-visheṣaṇa (Temporal adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: प्राक् (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक (formerly/before)

• प्रविष्टान्: entered
• प्रविष्टान्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्र√विश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; 'निषादान्' इत्यस्य विशेषण

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय, अनन्तरार्थक (then)

• तार्क्ष्यः: Tārkṣya (Garuḍa)
• तार्क्ष्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तार्क्ष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (गरुडः)

• निषादान्: Niṣādas
• निषादान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निषाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

• औदरीम्: belly-like/abdominal
• औदरीम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: औदरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; 'दरीम्' इत्यस्य विशेषण (belonging to the belly)

• दरीम्: cave/cleft
• दरीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Type: cave

Visual Art Cues

Scene: Within a red-gold throat-tunnel, a brāhmaṇa figure glows with heat, flames licking the cavern walls; above, Garuḍa’s vast form implied; swallowed Niṣādas shown as silhouettes in the belly-cave.

Characters & Entities

• Dvija (Brāhmaṇa)
• Garuḍa (Tārkṣya)
• Niṣādas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual merit and dharma generate protective power; the righteous cannot be casually harmed without consequence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode sits within the Kāśī-khaṇḍa’s glorification of dharma; it does not directly name a Kāśī shrine or ghāṭa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.