Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 19
Devanagari script
इति श्रुत्वा वचो मातुः काद्रवेयाः परस्परम् । संमंत्र्य मातरं प्रोचुः कद्रूं कद्रूपमागताः
Transliteration
iti śrutvā vaco mātuḥ kādraveyāḥ parasparam | saṃmaṃtrya mātaraṃ procuḥ kadrūṃ kadrūpamāgatāḥ
Translation
ماں کی بات سن کر کادرویہ سانپوں نے آپس میں مشورہ کیا؛ پھر کدرُو کے پاس جا کر اپنی ماں سے عرض کیا۔
Word by Word
इतिthus
इति:
Avyaya (Discourse marker/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्ययम्; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootश्रु (धातु) → श्रुत्वा (क्त्वा-प्रत्यय, अव्ययकृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तः (gerund); पूर्वकालिक-क्रिया
वचःspeech; words
वचः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
मातुःof (their) mother
मातुः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
काद्रवेयाःthe sons of Kadrū (serpents)
काद्रवेयाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाद्रवेय (प्रातिपदिक; कद्रू-अपत्य)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन
परस्परम्mutually; among themselves
परस्परम्:
Avyaya (Adverbial/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootपरस्परम् (अव्यय/नपुंसक-रूपेण)
Formअव्ययम्; परस्पर-भावे (mutually)
संमंत्र्यhaving consulted
संमंत्र्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootमन्त्र् (धातु) + सम् (उपसर्ग) → संमंत्र्य (क्त्वा-प्रत्यय, अव्ययकृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तः; ‘समालोच्य’ इत्यर्थे
मातरम्(their) mother
मातरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
प्रोचुःthey said; spoke
प्रोचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + प्र (उपसर्ग) → प्रोचुः
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), बहुवचन; परस्मैपदम्
कद्रूम्Kadrū
कद्रूम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकद्रू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
कद्रू-पम्like Kadrū; resembling Kadrū
कद्रू-पम्:
Gati (Complement/गत्यर्थ-उपपद)
TypeAdjective
Rootकद्रू (प्रातिपदिक) + प (प्रातिपदिक; ‘प’ = ‘सदृश/सम’ इत्यर्थे, उपमानवाचक)
Formतत्पुरुष-समासः (उपमान-तत्पुरुषः: ‘कद्रूसदृशम्’), नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
आगताःhaving come; arrived
आगताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + आ (उपसर्ग) → आगत (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकाले कृदन्तः; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘आयाताः’
Speaker
Narrator (Skanda, in Kāśīkhaṇḍa context)
Visual Art Cues
Scene: A circle of nāgas with jeweled hoods confer in whispers; then they glide toward Kadrū seated like a queen-mother, the atmosphere heavy with impending refusal.
Characters & Entities
K
KadrūK
Kādraveyas (Nāgas)FAQs
Deliberation before action highlights moral agency—one is responsible even when commanded by elders.
None in this verse; it remains within the Kāśī-khaṇḍa’s didactic storytelling.
None.