Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 3

येन गोत्रभिदा गोत्रा विपक्षा हेलया कृताः । भवेत्कुंठितसामर्थ्यः स कथं गिरिमात्रके

yena gotrabhidā gotrā vipakṣā helayā kṛtāḥ | bhavetkuṃṭhitasāmarthyaḥ sa kathaṃ girimātrake

جس نے ‘گووردھن اُٹھانے والے’ کے طور پر مخالف قبیلوں کو محض کھیل میں ہیچ کر دیا، اس کی قدرت ایک پتھر بھر پہاڑ کے سبب کیسے کند ہو سکتی ہے؟

येनby whom/whereby
येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम
गोत्रभिदाby the mountain-splitter (Indra)
गोत्रभिदा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगोत्र + भिद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (gotrasya bhit)
गोत्राःmountains (Gotras)
गोत्राः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगोत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
विपक्षाःhostile/opposing
विपक्षाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविपक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying गोत्राः)
हेलयाwith ease/in sport
हेलया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootहेला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
कृताःwere made
कृताः:
Kriya (Predicative/क्रियाविशेष)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मणि (made)
भवेत्would become
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कुण्ठितसामर्थ्यःone whose power is blunted
कुण्ठितसामर्थ्यः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकुण्ठित + सामर्थ्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारयार्थ (kūṇṭhitaṃ sāmartyaṃ yasya)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
कथम्how?
कथम्:
Prakara (Manner)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नवाचक प्रकारवाचक (interrogative adverb of manner)
गिरिमात्रकेin/at a mere hill
गिरिमात्रके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगिरि + मात्रक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष (gireḥ mātrakam)

Unnamed sage (context: speaking to Lopāmudrā)

Tirtha: Govardhana (allusive)

Type: peak

Listener: Lopāmudrā

Scene: A rhetorical tableau: Parāśara gestures as if pointing to an imagined scene of Kṛṣṇa lifting Govardhana, juxtaposed with a tiny rocky hill symbolizing the current ‘giri-mātraka’.

G
Govardhana (Gotra)
H
Hari/Kṛṣṇa (implied by gotrabhid)

FAQs

For the Divine, even great obstacles are small; apparent crises are often insignificant before supreme power.

Kāśī remains the contextual frame, though this verse uses a Govardhana allusion rather than naming a Kāśī tirtha.

None; it is a theological argument by analogy.