Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 10

अविमुक्तं न मोक्तव्यं सर्वथैव मुमुक्षुभिः । किंतु विघ्ना भविष्यंति काश्यां निवसतां सताम्

avimuktaṃ na moktavyaṃ sarvathaiva mumukṣubhiḥ | kiṃtu vighnā bhaviṣyaṃti kāśyāṃ nivasatāṃ satām

نجات کے طالبوں کو اویمُکت (اَوِمُکت) کو ہرگز نہیں چھوڑنا چاہیے۔ مگر کاشی میں بسنے والے نیکوں پر رکاوٹیں ضرور آئیں گی۔

अविमुक्तम्Avimukta (Kāśī)
अविमुक्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअ (नञ्) + वि-मुक्त (मुच् धातु + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; नञ्-समासपूर्वक विशेषनाम (Avimukta, Kāśī)
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
मोक्तव्यम्to be abandoned
मोक्तव्यम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमुच् (धातु) + तव्यत् (कृत् प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive: to be abandoned)
सर्वथाin every way
सर्वथा:
Modifier (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (in every way)
एवindeed, certainly
एव:
Emphasis (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
मुमुक्षुभिःby seekers of liberation
मुमुक्षुभिः:
Kartr (कर्ता/Agent)
TypeNoun
Rootमुच् (धातु) + सन् (इच्छार्थक) → मुमुक्षु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; सन्-प्रत्ययान्त इच्छार्थक कृदन्त (desirous of liberation)
किंतुbut, however
किंतु:
Connector (विरोध)
TypeIndeclinable
Rootकिंतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोधार्थक अव्यय (but/however)
विघ्नाःobstacles
विघ्नाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविघ्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
भविष्यन्तिwill be/arise
भविष्यन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट् (Simple Future), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन
काश्याम्in Kāśī
काश्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
निवसताम्of those who dwell
निवसताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootनि-वस् (धातु) + शतृ (कृत् प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (of those dwelling)
सताम्of the good (people)
सताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसत् (अस् धातु से शतृ/सत्)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; सत् = साधु/सज्जन (good people)

Unnamed sage (context: speaking to Lopāmudrā)

Tirtha: Avimukta

Type: kshetra

Scene: A determined pilgrim-sādhaka at Kāśī’s ghats, facing symbolic obstacles—storm, crowds, illness, temptations—yet continuing worship toward Viśveśvara; Avimukta appears as a luminous protective mandala around the city core.

A
Avimukta
K
Kāśī
M
Mumukṣu
V
Vighna

FAQs

Liberation-seekers should hold fast to Avimukta (Kāśī) despite trials; obstacles do not negate the dhāma’s saving power.

Avimukta within Kāśī (Varanasi), the supreme Śaiva liberation-field.

A prescriptive injunction is given: mumukṣus should not leave Avimukta; no specific dāna/snān/japa is stated in this verse.