Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 53

Devanagari script

विश्वरूपपररूप वर्जितब्रह्मजिह्मरहितामृतप्रद । वाङमनोविषयदूरदूरगत्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

Transliteration

viśvarūpapararūpa varjitabrahmajihmarahitāmṛtaprada | vāṅamanoviṣayadūradūragatvāṃ natosmi natavāṃchitaprada

Translation

اے امرت جیسی ابدیت عطا کرنے والے؛ مشروط ‘برہمن’ کے کج فہم تصورات کی ٹیڑھ سے پاک؛ نہ عالم گیر صورت میں بندھے، نہ ماورائی صورت میں—گفتار و خیال کی دسترس سے بہت بہت دور—میں تجھے سجدۂ نیاز کرتا ہوں؛ جھکنے والوں کو من چاہے ور عطا فرما۔

Word by Word

• विश्वरूप: O universal-formed one
• विश्वरूप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विश्व + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; 'विश्वस्य रूपम्/विश्वं रूपं यस्य' (अर्थानुसार)

• पररूप: O supreme form
• पररूप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पर + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; 'परं रूपं'

• वर्जितब्रह्मजिह्मरहितामृतप्रद: O giver of immortality, free from crookedness/defect even in Brahmā
• वर्जितब्रह्मजिह्मरहितामृतप्रद: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वर्जित + ब्रह्म + जिह्म + रहित + अमृत + प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; बहुपदसमासः—'ब्रह्मजिह्म' = ब्रह्मणः जिह्मं (कुटिलता/दोषः) तेन वर्जितः/रहितः; अमृतं प्रददाति

• वाक्: of speech
• वाक्: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; समासे पूर्वपद; रूपम् 'वाङ्' (सन्ध्यन्त)

• मनस्: of mind
• मनस्: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; समासे पूर्वपद

• विषय: of the range/object
• विषय: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: विषय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; समासे पूर्वपद

• दूर: far
• दूर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: दूर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; समासे विशेषण

• दूरग: O far-going/remote one
• दूरग: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: दूर + ग (प्रातिपदिक; √गम्)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; 'दूरे गच्छति/स्थितः'

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2), एकवचन

• नतः: bowed
• नतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नत (प्रातिपदिक; √नम्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्, उत्तमपुरुष, एकवचन

• नतवाञ्छितप्रद: O giver of desired boons to the bowed
• नतवाञ्छितप्रद: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नत + वाञ्छित + प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

Speaker

Mārtaṇḍa (Sūrya), inferred from context

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśvanātha (Kāśī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A near-formless radiance above the liṅga, suggesting Śiva beyond universal and transcendent forms; the devotee bows in profound stillness; speech and thought dissolve into silence.

Characters & Entities

• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The highest reality transcends concepts and language; devotion points beyond mind to direct realization and grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, where Viśvanātha is revered as the transcendent Lord granting amṛta-like liberation.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the emphasis is contemplative praise and surrender (bhakti with jñāna-oriented vision).