Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 15

Devanagari script

यूनां त्रिभुवनस्थानां सांबोऽतीव सुरूपवान् । स्वभावचंचलाक्षीणां चेतोवृत्तिः सुचंचला

Transliteration

yūnāṃ tribhuvanasthānāṃ sāṃbo'tīva surūpavān | svabhāvacaṃcalākṣīṇāṃ cetovṛttiḥ sucaṃcalā

Translation

تینوں جہانوں کے نوجوانوں میں سامب نہایت خوش رو ہے؛ اور جن عورتوں کی آنکھیں فطرتاً چنچل ہوں، ان کے دل کے میلان بھی بے حد بے قرار ہوتے ہیں۔

Word by Word

• यूनाम्: of young men
• यूनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युवन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन

• त्रिभुवनस्थानाम्: of those dwelling in the three worlds
• त्रिभुवनस्थानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्रि + भुवन + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन

• सांबः: Sāmba
• सांबः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सांब (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• अतीव: exceedingly
• अतीव: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अतीव (अव्यय)
• Form: अतिशयार्थक-अव्यय (adverb: exceedingly)

• सुरूपवान्: very handsome
• सुरूपवान्: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + रूपवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘सांबः’)

• स्वभावचञ्चलाक्षीणाम्: of women with naturally restless eyes
• स्वभावचञ्चलाक्षीणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्वभाव + चञ्चल + अक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन; ‘of women whose eyes are naturally fickle’ (अक्षि-शब्दः स्त्रीप्रयोगे)

• चेतोवृत्तिः: the mind’s tendency/mental disposition
• चेतोवृत्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चेतस् + वृत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• सुचञ्चला: very fickle
• सुचञ्चला: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + चञ्चला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘चेतोवृत्तिः’)

Speaker

Nārada

Skanda Dialogue

Listener: Frame audience of sages

Visual Art Cues

Scene: A reflective tableau: Sāmba’s youthful beauty is implied rather than displayed; Kṛṣṇa and Nārada contemplate the volatility of desire and the mind’s quick turns, suggesting the need for restraint and protective dharma.

Characters & Entities

• Nārada
• Sāmba
• Three Worlds (Tribhuvana)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Beauty and youth intensify temptation; dharma therefore emphasizes self-restraint and careful conduct to prevent harm.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is praised; the verse provides character-and-cause analysis within the Dvārakā episode.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is descriptive, setting up an ethical warning about desire and instability of mind.