Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 18

Devanagari script

सर्वपाषंडधर्मज्ञः कदाचिद्ब्रह्मवाद्यभूत् । ऐंद्रजालिक आसीच्च कदाचिद्भ्रामयञ्जनान्

Transliteration

sarvapāṣaṃḍadharmajñaḥ kadācidbrahmavādyabhūt | aiṃdrajālika āsīcca kadācidbhrāmayañjanān

Translation

کبھی وہ ہر پاشنڈ فرقے کے عقائد کا جاننے والا بن جاتا؛ کبھی برہمن کے ویدانتی واعظ کی طرح بلند گفتار ہوتا۔ اور کبھی ایندرجال کا جادوگر بن کر اپنے سحر انگیز کرتبوں سے لوگوں کو حیران و پریشان کر دیتا۔

Word by Word

• सर्वपाषण्डधर्मज्ञः: knower of all heretical doctrines
• सर्वपाषण्डधर्मज्ञः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + पाषण्ड + धर्म + ज्ञ (प्रातिपदिक; √ज्ञा धातु-आधारित)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—(सर्व-पाषण्ड-धर्म)-ज्ञः = सर्वेषां पाषण्डधर्माणां ज्ञाता (षष्ठी-तत्पुरुष)

• कदाचित्: sometimes
• कदाचित्: Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचित् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• ब्रह्मवादी: a proponent of Brahman (Vedāntin)
• ब्रह्मवादी: Karta (Predicate nominative/कर्ता-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + वादिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—ब्रह्म-वाडी = ब्रह्मणः वादी (षष्ठी-तत्पुरुष)

• अभूत्: became
• अभूत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist/अद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ऐन्द्रजालिकः: a magician/illusionist
• ऐन्द्रजालिकः: Karta (Predicate nominative/कर्ता-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: ऐन्द्रजालिक (प्रातिपदिक; इन्द्रजाल-सम्बन्धी)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• कदाचित्: sometimes
• कदाचित्: Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचित् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• भ्रामयन्: causing to wander/deluding
• भ्रामयन्: Karta (Agent participle/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √भ्रम् (धातु) + णिच् (causative)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मसापेक्षः

• जनान्: people
• जनान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन

Speaker

Skanda (deduced: Kāśī Khaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: A charismatic wanderer in Kāśī shifts guises—now a sectarian disputant, now a lofty brahmavādin, now a street illusionist—drawing a ring of onlookers near a ghat, while true sādhus watch with quiet concern.

Characters & Entities

• pāṣaṇḍa doctrines
• brahmavādin
• aiṃdrajālika (magician)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Eloquence, sectarian learning, or ‘miracles’ can mislead; true dharma is recognized by integrity and right conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, depicted as a spiritual arena where truth must be distinguished from deception.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the focus is on the ethical-spiritual need for discernment.