Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 50

Devanagari script

स्कन्द उवाच । जितपीयूषमाधुर्यां काशीस्तवनसुंदरीम् । अथाकर्ण्याहमुदितो गिरिशो गिरिजां गिरम्

Transliteration

skanda uvāca | jitapīyūṣamādhuryāṃ kāśīstavanasuṃdarīm | athākarṇyāhamudito giriśo girijāṃ giram

Translation

سکند نے کہا: کاشی کی مدح سے آراستہ اور امرت سے بھی شیریں گریجا کے کلمات سن کر گریش (شیو) نہایت مسرور ہوا۔

Word by Word

• स्कन्दः: Skanda
• स्कन्दः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• जित: conquered, surpassed
• जित: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जि (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), विशेषण; (समासाङ्ग)

• पीयूष: nectar, ambrosia
• पीयूष: Sambandha (Genitival relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पीयूष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (समासाङ्ग)

• माधुर्याम्: sweetness
• माधुर्याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: माधुर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; (समासाङ्ग)

• जितपीयूषमाधुर्याम्: whose sweetness surpasses nectar
• जितपीयूषमाधुर्याम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जित (जि+क्त) + पीयूष (प्रातिपदिक) + माधुर्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (निर्धारण/उपमान-भावः: ‘पीयूषस्य माधुर्यं जितम्’); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (काशीस्तवनसुंदरीम् इति)

• काशी: Kashi (Varanasi)
• काशी: Sambandha (Genitival relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (समासाङ्ग)

• स्तवन: praise, hymn
• स्तवन: Sambandha (Genitival relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्तवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (समासाङ्ग)

• सुन्दरीम्: beautiful (lady); beauty
• सुन्दरीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुन्दरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• काशीस्तवनसुन्दरीम्: the beautiful hymn/praise of Kashi
• काशीस्तवनसुन्दरीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक) + स्तवन (प्रातिपदिक) + सुन्दरी (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘काश्याः स्तवनम्’ इति; ततः कर्मधारय-भावः ‘स्तवनसुन्दरी’); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भार्थक (then/now)

• आकर्ण्य: having heard
• आकर्ण्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + कर्ण् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त अव्यय (Gerund): ‘श्रुत्वा/आकर्ण्य’

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उदितः: gladdened, delighted
• उदितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उदित (प्रातिपदिक; √उद्/उद्+क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (अहम्)

• गिरिशः: Girish(a), Lord of the mountain (Shiva)
• गिरिशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गिरिश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (अहम् इत्यस्य अप्पोजिशन)

• गिरिजाम्: Girija (Parvati)
• गिरिजाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गिरिजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• गिरम्: speech, words
• गिरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī / Avimukta

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Giriśa) listens with delight as Pārvatī (Girijā) praises Kāśī; the sweetness of her speech is visualized as nectar-like droplets, with Kāśī’s sacred skyline hinted in the background.

Characters & Entities

• Skanda
• Kāśī
• Giriśa (Śiva)
• Girijā (Pārvatī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere stuti (praise) of a sacred kṣetra and its Lord is itself a devotional act that brings divine grace and favorable response.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī/Vārāṇasī, through Pārvatī’s praise (kāśī-stavana).

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse highlights the power of praise and devotional speech.