Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 29

Devanagari script

पार्वत्युवाच । गगनतलमिलितसलिले प्रलयेपि भव त्रिशूलपरि विधृताम् । कृतपुंडरीकशोभां स्मरहरकाशीं पुरीं यावः

Transliteration

pārvatyuvāca | gaganatalamilitasalile pralayepi bhava triśūlapari vidhṛtām | kṛtapuṃḍarīkaśobhāṃ smaraharakāśīṃ purīṃ yāvaḥ

Translation

پاروتی نے کہا: “اے بھَو! پرلے کے وقت بھی، جب پانی آسمان کی چھت تک جا پہنچے، آؤ ہم اُس نگری کاشی کی طرف چلیں—جو تیرے ترشول پر تھامی ہوئی ہے—کنول جیسی درخشانی سے جگمگاتی، اے سمرہَر!”

Word by Word

• पार्वती: Pārvatī
• पार्वती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पार्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• गगन: sky
• गगन: Sambandha (Compound member)
• Type: Noun
• Root: गगन (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद; नपुंसकलिङ्ग; (गगन+तल+मिलित+सलिले)

• तल: surface
• तल: Sambandha (Compound member)
• Type: Noun
• Root: तल (प्रातिपदिक)
• Form: समासमध्यपद; नपुंसकलिङ्ग; (गगनतल...)

• मिलित: merged/combined
• मिलित: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √मिल् (धातु) → मिलित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: समासमध्यपद; भूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; (सलिले इत्यस्य विशेषण)

• सलिले: in the waters
• सलिले: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सलिल (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (गगनतलमिलितं सलिलं यस्मिन्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• प्रलये: in dissolution (deluge)
• प्रलये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रलय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावना/समुच्चयार्थक अव्यय (even/also)

• भव: O Bhava (Śiva)
• भव: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन (8th), एकवचन

• त्रिशूलपरि: upon the trident
• त्रिशूलपरि: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: त्रिशूल+परि (प्रातिपदिक/अव्यय)
• Form: अव्ययीभावसमास; अव्ययत्वेन प्रयोगः; (त्रिशूले परि = upon/around the trident)

• विधृताम्: held/supported
• विधृताम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि+√धृ (धातु) → विधृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; (पुरीम्/काशीम् इत्यस्य विशेषण)

• कृत: made/possessing
• कृत: Sambandha (Compound member)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) → कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद; भूतकृदन्त (क्त); (पुंडरीकशोभा इत्यस्य विशेषणार्थं)

• पुंडरीक: lotus
• पुंडरीक: Sambandha (Compound member)
• Type: Noun
• Root: पुण्डरीक (प्रातिपदिक)
• Form: समासमध्यपद; नपुंसकलिङ्ग; (पुण्डरीक-शोभा)

• शोभाम्: beauty/splendour
• शोभाम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: शोभा (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (कृतपुण्डरीकस्य शोभा); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; (काशीम् इत्यस्य विशेषण)

• स्मरहर: Kāma-destroyer (Śiva)
• स्मरहर: Sambandha (Compound member)
• Type: Noun
• Root: स्मर+हर (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद; पुंलिङ्ग; (स्मरहर+काशी)

• काशीम्: Kāśī
• काशीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (स्मरहरस्य काशी); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; (पुरीम् इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन)

• पुरीम्: city
• पुरीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• यावः: let us two go / go (you and I)
• यावः: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/imperative), मध्यमपुरुष, द्विवचन; परस्मैपद

Speaker

Pārvatī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and other ṛṣis (frame, implied)

Visual Art Cues

Scene: Cosmic flood reaches the sky; yet Kāśī shines like a lotus, held aloft on Śiva’s trident. Pārvatī urges Bhava to go there; Śiva stands as Smarahara, calm amid dissolution.

Characters & Entities

• Pārvatī
• Śiva (Bhava, Smarahara)
• Kāśī (Vārāṇasī)
• Triśūla (trident)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is portrayed as transcendently protected by Śiva—spiritually enduring even beyond cosmic cycles.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), envisioned as upheld on Śiva’s triśūla during pralaya.

What ritualistic prescription is mentioned?

The impulse is pilgrimage (yātrā) to Kāśī; no detailed rite is specified in this verse.