Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 28

Devanagari script

अथबालसखी भूत तत्तत्काननवीरुधम् शिवाप्रस्तावयांचक्रे विमुक्तां मुक्तिदां पुरीम्

Transliteration

athabālasakhī bhūta tattatkānanavīrudham śivāprastāvayāṃcakre vimuktāṃ muktidāṃ purīm

Translation

پھر گویا ایک نوخیز سہیلی بن کر، اُس نے (پاروتی نے) طرح طرح کے جنگلوں اور بیل بوٹوں کے بیچ اُس نگری کاشی کا ذکر چھیڑا اور بیان کرنے لگی—جو خود آزاد ہے اور موکش دینے والی ہے۔

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Prayojaka (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक अव्यय (then)

• बालसखी: the girl-friend/childhood friend
• बालसखी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बाल+सखी (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (बालस्य सखी); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• भूत: having become
• भूत: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √भू (धातु) → भूत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (बालसखी इत्यस्य विशेषण)

• तत्: that (each)
• तत्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; (तत्-तत् इति पुनरुक्ति)

• तत्: that (respective)
• तत्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; (पुनरुक्ति)

• कानन: forest
• कानन: Sambandha (Compound member)
• Type: Noun
• Root: कानन (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद; नपुंसकलिङ्ग; (कानन+वीरुधम् इत्यस्य पूर्वपदम्)

• वीरुधम्: creeper/plant
• वीरुधम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वीरुध् (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (काननस्य वीरुधम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• शिवा: Śivā (Pārvatī)
• शिवा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (कर्ता)

• प्रस्तावयाम्: caused to be proposed/introduced
• प्रस्तावयाम्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+√स्तु (धातु) → प्रस्तावय (णिच्)
• Form: लिट्/लुङ्-सम्भाव्य; परस्मैपद; उत्तमपुरुष? (पाठरूपेण 'प्रस्तावयां' इति लिट्-आदेशात्मक/परस्मैपद-आत्मनेपद मिश्ररूपसम्भवः); क्रियापदं 'चक्रे' इत्यनेन सह परिप्रयोगः (प्रस्तावयां चक्रे = प्रस्तावयामास)

• चक्रे: did/made
• चक्रे: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; परिप्रयोगः: 'X-याम् चक्रे' = 'X-यामास'

• विमुक्ताम्: liberated/free
• विमुक्ताम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि+√मुच् (धातु) → विमुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; (पुरीम् इत्यस्य विशेषण)

• मुक्तिदाम्: granting liberation
• मुक्तिदाम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुक्ति+दा (प्रातिपदिक)
• Form: समास: उपपद-तत्पुरुष (मुक्तिं ददाति इति); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; (पुरीम् इत्यस्य विशेषण)

• पुरीम्: city
• पुरीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

Speaker

Narrator (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and other ṛṣis (frame, implied)

Visual Art Cues

Scene: Pārvatī, as if a youthful friend, animatedly describes Kāśī amid varied forests and creepers—an enchanting sacred city blending nature and liberation.

Characters & Entities

• Pārvatī (Śivā)
• Kāśī (Muktidā Purī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is celebrated not merely as a place of beauty but as a mokṣa-bestowing sacred city.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), explicitly called “muktidā purī.”

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual appears; the emphasis is on hearing/reciting Kāśī’s praise as a purāṇic merit-bearing act.