Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 10

गरलं गलनालिकातले विलसेदस्य न तेन तापितः । अमृतांशु तुषारदीधिति प्रचयैरेव तु तापितोऽद्भुतम्

garalaṃ galanālikātale vilasedasya na tena tāpitaḥ | amṛtāṃśu tuṣāradīdhiti pracayaireva tu tāpito'dbhutam

اگرچہ اس کے حلق کے نیچے زہر چمکتا ہے، مگر وہ اس سے نہیں جلتا؛ تعجب یہ کہ امرت شعاعوں والا چاند ہی اپنی ٹھنڈی، پالا سی کرنوں کے انبار سے اسے تپش میں مبتلا کر دیتا ہے۔

गरलम्poison
गरलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगरल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; (context: कर्म/विषय)
गलनालिकातलेon the surface of the throat-pipe
गलनालिकातले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगल-नालिका-तल (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गलनालिकायाः तलम्)
विलसेत्might shine / would appear
विलसेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootविलस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अस्यof him
अस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन
not
:
Modifier (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation particle)
तेनby that (poison)
तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन
तापितःwas tormented / heated
तापितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootतप् (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
Formकृत्य-भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘heated/tormented’
अमृतांशुthe moon (nectar-rayed one)
अमृतांशु:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअमृत-अंशु (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अमृतस्य अंशुः)
तुषारदीधितिthe cool-rayed one
तुषारदीधिति:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतुषार-दीधिति (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारयः (तुषारवत् दीधितिः)
प्रचयैःby heaps/masses
प्रचयैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootप्रचय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन
एवindeed / only
एव:
Modifier (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphasis)
तुbut
तु:
Discourse (Contrast/विरोध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयार्थक-अव्यय (but/indeed)
तापितःwas tormented
तापितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootतप् (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मणि
अद्भुतम्a wonder
अद्भुतम्:
Predicate (Viśeṣaṇa/विधेय)
TypeNoun
Rootअद्भुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; (वाक्ये विशेष्यभावे)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Listener: Śaunaka/ṛṣis framework (typical) or internal Kāśī-māhātmya audience

Scene: Śiva with blue throat, crescent moon on matted locks; despite poison at the throat, he appears inwardly aflame, as if the moon’s cool rays paradoxically kindle anguish of separation from Kāśī.

Ś
Śiva (Nīlakaṇṭha implied)
C
Candra (Amṛtāṃśu)
K
Kāśī

FAQs

Worldly terrors (poison) cannot shake the Lord, but divine love and sacred longing (for Kāśī) is portrayed as overpowering—exalting the tīrtha’s majesty.

Kāśī, as the cause of the Lord’s ‘burning’ in separation.

None.