Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 84
Devanagari script
महानसाधिकृतयो वेपमानास्ततो मुहुः । क्षुधार्तमपि भूपालमिदं मंदं व्यजिज्ञपन्
Transliteration
mahānasādhikṛtayo vepamānāstato muhuḥ | kṣudhārtamapi bhūpālamidaṃ maṃdaṃ vyajijñapan
Translation
پھر شاہی باورچی خانے کے نگران بار بار کانپتے ہوئے، بھوک سے بے قرار بادشاہ کو بھی نہایت نرمی سے یہ بات عرض کرنے لگے۔
Word by Word
महानस-अधिकृतयःthe kitchen officials
महानस-अधिकृतयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहानस (प्रातिपदिक) + अधिकृत (कृदन्त, √कृ)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त) 'अधिकृत' = appointed; तत्पुरुषः (महानसे अधिकृताः)
वेपमानाःtrembling
वेपमानाः:
Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootवेप् (धातु)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; वर्तमानकृदन्त (शतृ)
ततःthen; thereafter
ततः:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तद्-प्रत्ययान्तम् (adverb: 'then/from there')
मुहुःagain and again; repeatedly
मुहुः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of frequency)
क्षुधा-आर्तम्distressed by hunger
क्षुधा-आर्तम्:
Karma (Qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षुधा (प्रातिपदिक) + आर्त (कृदन्त, √ऋ/आर्द्)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त); तत्पुरुषः (तृतीया-तत्पुरुषः: क्षुधया आर्तः)
अपिeven; also
अपि:
Sambandha (Additive/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (also/even)
भूपालम्the king
भूपालम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभूपाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन
इदम्this (message)
इदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
मन्दम्softly; gently
मन्दम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमन्द (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण (adverbial accusative)
व्यजिज्ञपन्informed; reported
व्यजिज्ञपन्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञप् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्; उपसर्गः वि-; causative sense 'to inform'
Speaker
Skanda (narrating)
Visual Art Cues
Scene: Kitchen officers, repeatedly trembling, approach the king in the dining hall; their faces show fear and respect. The king’s hunger is visible, yet they speak softly, reporting the troubling situation.
Characters & Entities
B
Bhūpāla (king)M
Mahānasa-adhikṛta (kitchen officials)FAQs
Dharma includes respectful conduct and truthful reporting, delivered with humility and care.
No tīrtha is mentioned in this verse.
None.