Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 5

Devanagari script

अनादाता च दाता च दांतः स्वाध्यायतत्परः । वैतानिकं च जुहुयादग्निहोत्रं यथाविधि

Transliteration

anādātā ca dātā ca dāṃtaḥ svādhyāyatatparaḥ | vaitānikaṃ ca juhuyādagnihotraṃ yathāvidhi

Translation

وہ ایسا ہو کہ بےضرورت عطیے قبول نہ کرے مگر خود دینے والا ہو؛ ضبطِ نفس رکھے اور سوادھیائے (ویدی مطالعہ) میں مشغول رہے؛ اور قاعدے کے مطابق ویتانِک کرموں میں آہوتی دے کر اگنی ہوتْر ادا کرے۔

Word by Word

• अनादाता: not accepting (gifts)
• अनादाता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्- (नञ्) + आदाता (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण; नञ्-समास/उपसर्गार्थ—न आदाता (non-taker)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• दाता: giver
• दाता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दा (धातु) + तृच् (कृदन्त)
• Form: कर्तरि तृच्-प्रत्ययान्त (agent noun), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• दान्तः: self-controlled
• दान्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• स्वाध्यायतत्परः: devoted to self-study (Vedic recitation)
• स्वाध्यायतत्परः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्वाध्याय (प्रातिपदिक) + तत्पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण; समासः—स्वाध्याये तत्परः (सप्तमी-तत्पुरुष)

• वैतानिकम्: the Vaitānika rite (Vedic ritual)
• वैतानिकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैतानिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मपद (यज्ञकर्म)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• जुहुयात्: should offer (into fire)
• जुहुयात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हु (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अग्निहोत्रम्: Agnihotra (fire-oblation)
• अग्निहोत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक) + होत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—अग्नौ होत्रम् (सप्तमी-तत्पुरुष)

• यथाविधि: according to the prescribed rule
• यथाविधि: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + विधि (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमास; अव्यय; प्रकारवाचक (according to rule)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A disciplined vānaprastha performs agnihotra at dawn: ladle poised over the fire, Vedic text nearby; he offers with precision, while a simple donation of food/water is prepared for a passerby—showing ‘not a taker, yet a giver’.

Characters & Entities

• Skanda
• Agnihotra
• Svādhyāya
• Vaitānika

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purity of motive: the forest-dweller restrains desire, studies sacred knowledge, and sustains worship through disciplined ritual.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tirtha is specified in this verse; it is normative dharma instruction within the Kāśī-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform Vaitānika offerings and Agnihotra in the proper manner; maintain svādhyāya.