Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 4

Devanagari script

शाकमूलफलैर्वापि पंचयज्ञन्न हापयेत् । अम्मूलफलभिक्षाभिरर्चयेद्भिक्षुकातिथीन्

Transliteration

śākamūlaphalairvāpi paṃcayajñanna hāpayet | ammūlaphalabhikṣābhirarcayedbhikṣukātithīn

Translation

اگرچہ وہ ساگ، جڑیں اور پھلوں پر ہی گزارا کرے، پھر بھی پانچ مہایَجْنوں کو ترک نہ کرے؛ اور پانی، جڑوں اور پھلوں کی بھکشا سے بھکشکوں اور اَتِتھیوں کی تعظیم کرے۔

Word by Word

• शाकमूलफलैः: with vegetables, roots, and fruits
• शाकमूलफलैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शाक (प्रातिपदिक) + मूल (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; समासः—शाकं च मूलं च फलं च (द्वन्द्व)

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक (or)

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थे (also/even)

• पञ्चयज्ञम्: the fivefold sacrifice (pañca-yajña)
• पञ्चयज्ञम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—पञ्च यज्ञाः यस्य/पञ्चयज्ञः (द्विगु)

• न: not
• न: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• हापयेत्: should cause to be neglected / should omit
• हापयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हा (धातु) + णिच् (causative)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त (causative)

• अन्नमूलफलभिक्षाभिः: with alms of food, roots, and fruits
• अन्नमूलफलभिक्षाभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक) + मूल (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक) + भिक्षा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; समासः—अन्नं च मूलं च फलं च भिक्षा च (द्वन्द्व)

• अर्चयेत्: should honor/worship
• अर्चयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• भिक्षुकातिथीन्: mendicants and guests
• भिक्षुकातिथीन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भिक्षुक (प्रातिपदिक) + अतिथि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; समासः—भिक्षुकाः च अतिथयः च (द्वन्द्व)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A hermit in a forest āśrama offers a leaf-cup of water and a plate of fruits/roots to a wandering bhikṣu and an unexpected guest; a small altar/fire indicates ongoing yajña duties.

Characters & Entities

• Skanda
• Pañcamahāyajña
• Atithi
• Bhikṣuka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Renunciation is not negligence: even with minimal living, one must sustain daily duties of worship, offering, and hospitality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tirtha is named; the instruction belongs to the Kāśī-khaṇḍa’s dharma teaching milieu.

What ritualistic prescription is mentioned?

Do not abandon the pañcamahāyajñas; offer simple alms (water, roots, fruits) to mendicants and guests.