Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 64

Devanagari script

मयाभिषिक्तो राजर्षिः प्रजाः पातुं नरेश्वरः । चकार समयं सोपि महावीर्यो महातपाः

Transliteration

mayābhiṣikto rājarṣiḥ prajāḥ pātuṃ nareśvaraḥ | cakāra samayaṃ sopi mahāvīryo mahātapāḥ

Translation

“میں نے اس راج رِشی کو بادشاہ کے طور پر اَبھِشیک دے کر مقرر کیا تاکہ وہ رعایا کی حفاظت کرے۔ وہ عظیم بہادر اور عظیم تپسوی تھا؛ اس نے بھی ضابطے اور نظم و ضبط قائم کیے۔”

Word by Word

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• अभिषिक्तः: anointed; consecrated
• अभिषिक्तः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभि-षिच् (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त (Past passive participle); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• राजर्षिः: royal sage
• राजर्षिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्रजाः: the subjects
• प्रजाः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• पातुम्: to protect
• पातुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: पा (धातु; रक्षणे)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्तः (Infinitive)

• नर-ईश्वरः: king; lord of men
• नर-ईश्वरः: Apposition (Same-case descriptor/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (lord of men)

• चकार: made; established
• चकार: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• समयम्: a rule; agreement; ordinance
• समयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: समय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अप्यर्थक-निपातः (also/even)

• महा-वीर्यः: of great valor
• महा-वीर्यः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + वीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः (of great valor/power)

• महा-तपाः: of great austerity
• महा-तपाः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः (of great austerity)

Speaker

Brahmā (continuing address to Śiva)

Characters & Entities

• Brahmā
• Śiva
• Ripuṃjaya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Legitimate rulership is sanctified through proper anointing and must be exercised as protection of subjects and enforcement of dharmic order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits within the Kāśīkhaṇḍa’s Avimukta/Kāśī framework, though its immediate focus is the establishment of righteous kingship.

What ritualistic prescription is mentioned?

A royal rite is implied: abhiṣeka (consecration/anointing) as the dharmic basis for kingship.