Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 63

Devanagari script

अराजकं महच्चासीद्दुरवस्थमभूज्जगत् । ततो रिपुंजयो नाम राजर्षिर्मनुवंशजः

Transliteration

arājakaṃ mahaccāsīdduravasthamabhūjjagat | tato ripuṃjayo nāma rājarṣirmanuvaṃśajaḥ

Translation

“بے سلطانی کی بڑی آفت چھا گئی اور جہان بدحالی میں پڑ گیا۔ تب منو کے نسب سے رِپُنجَے نامی ایک راج رِشی ظاہر ہوا۔”

Word by Word

• अराजकम्: kingless
• अराजकम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-राजक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; नञ्-तत्पुरुष-प्रकृतिः (without a king)

• महत्: great
• महत्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• दुरवस्थम्: in a miserable state
• दुरवस्थम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुर् (उपसर्ग/अव्यय) + अवस्था (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (in a bad condition)

• अभूत्: became; was
• अभूत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• जगत्: the world
• जगत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रम/हेतुवाचकं (then/thereupon/from that)

• रिपुंजयः: Ripuṃjaya
• रिपुंजयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रिपुंजय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Apposition marker/नाम-निर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; नामनिर्देशार्थक-निपातः (particle indicating name)

• राजर्षिः: a royal sage
• राजर्षिः: Apposition (Same-case descriptor/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः (a royal sage)

• मनु-वंश-जः: descended from Manu’s line
• मनु-वंश-जः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मनु (प्रातिपदिक) + वंश (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (born in Manu's lineage)

Speaker

Brahmā (continuing address to Śiva)

Visual Art Cues

Scene: A distressed world without a king is shown in turmoil; then Ripuṃjaya, a radiant rājarṣi of Manu’s line, appears—calm, armed, and ascetic—signaling the return of order.

Characters & Entities

• Brahmā
• Śiva
• Ripuṃjaya
• Manu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Rājadharma (right kingship) is essential for worldly stability; when rulership collapses, suffering spreads until dharmic authority is restored.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāśīkhaṇḍa setting remains Avimukta/Kāśī, though this verse focuses on governance and the appearance of a righteous ruler.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is historical-cosmological narration.