Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 39

Devanagari script

कुरंगखुररूपोयश्चुल्लिकोदरसन्निभः । रोमशो विवृतास्यश्च दृश्यनासोतिदुर्भगः

Transliteration

kuraṃgakhurarūpoyaścullikodarasannibhaḥ | romaśo vivṛtāsyaśca dṛśyanāsotidurbhagaḥ

Translation

جو ہرن کے کھر جیسی شکل رکھتی ہو، چھوٹے گھڑے کے پیٹ کے مانند ہو؛ بہت زیادہ بالوں والی، حد سے زیادہ کھلے ‘منہ’ والی، اور نمایاں ‘ناک’ والی—اسے نہایت منحوس کہا گیا ہے۔

Word by Word

• कुरंगखुररूपः: having the form of a deer’s hoof
• कुरंगखुररूपः: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: कुरङ्ग-खुर-रूप (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (कुरङ्गस्य खुरस्य रूपम् इव)

• यः: who/which
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• चुल्लिकोदरसन्निभः: resembling the belly of a small pot (cullikā)
• चुल्लिकोदरसन्निभः: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: चुल्लिका-उदर-सन्निभ (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (चुल्लिकायाः उदरस्य सन्निभः/सदृशः)

• रोमशः: hairy
• रोमशः: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: रोमश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विवृतास्यः: with an open mouth
• विवृतास्यः: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: विवृत (कृदन्त; √वृ/वृत्) + आस्य (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (विवृतम् आस्यं यस्य)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• दृश्यनासः: having a visible nose
• दृश्यनासः: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: दृश्य (कृदन्त; √दृश्) + नास (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (दृश्या नासा यस्य)

• अति: very, exceedingly
• अति: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: अति (अव्यय)
• Form: उपसर्ग/अव्यय (intensifier)

• दुर्भगः: ugly, ill-favored
• दुर्भगः: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: दुर्भग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A cautionary teaching scene: the narrator contrasts auspicious lotus imagery with inauspicious animal/utensil metaphors (deer hoof, small pot belly), rendered symbolically as emblems on a teaching board or manuscript illustration.

Characters & Entities

• Skanda
• Agastya
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It reflects a traditional system of interpreting bodily forms as auspicious/inauspicious; it is not the principal dharma message of the Kāśī-māhātmya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.