Home›Skanda Purana›Kashi Khanda›Purva Ardha›Adhyaya 37›Shloka 36
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 36

Devanagari script

कपित्थफलवद्वृत्तौ मृदुलौ मांसलौ घनौ । स्फिचौ वलिविनिर्मुक्तौ रतिसौख्यविवर्धनौ

Transliteration

kapitthaphalavadvṛttau mṛdulau māṃsalau ghanau | sphicau valivinirmuktau ratisaukhyavivardhanau

Translation

کپتھ (بیل) کے پھل کی مانند گول، نرم، گوشت آلود اور گھنے؛ اور دونوں سرین شکنوں سے پاک—ایسے اوصاف رتی کے سُکھ کو بڑھانے والے کہے گئے ہیں۔

Word by Word
कपित्थwood-apple
कपित्थ:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकपित्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, समासाङ्ग (wood-apple)
फलfruit
फल:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, समासाङ्ग (fruit)
वत्like
वत्:
Avyaya (Modifier)
TypeIndeclinable
Rootवत् (तद्धित प्रत्यय; समानार्थक)
Formतद्धितान्त-तुल्यवाचक अव्यय (like/as)
वृत्तौround
वृत्तौ:
Viśeṣaṇa (Adjectival)
TypeAdjective
Rootवृत्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; विशेषण (round)
कपित्थफलवत्like a wood-apple fruit
कपित्थफलवत्:
Avyaya (Modifier)
TypeIndeclinable
Rootकपित्थ + फल + वत्
Formतत्पुरुष-समास (उपमान-निर्देश); अव्ययभावेन प्रयोगः (like a wood-apple fruit)
कपित्थफलवद्वृत्तौround like wood-apple fruits
कपित्थफलवद्वृत्तौ:
Viśeṣaṇa (Adjectival)
TypeAdjective
Rootकपित्थफलवत् + वृत्त (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; ‘कपित्थफलवत् वृत्तौ’
मृदुलौsoft
मृदुलौ:
Viśeṣaṇa (Adjectival)
TypeAdjective
Rootमृदुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; विशेषण (soft)
मांसलौfleshy
मांसलौ:
Viśeṣaṇa (Adjectival)
TypeAdjective
Rootमांसल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; विशेषण (fleshy)
घनौsolid
घनौ:
Viśeṣaṇa (Adjectival)
TypeAdjective
Rootघन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; विशेषण (dense/solid)
स्फिचौthe two buttocks
स्फिचौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्फिच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन (nominative dual)
वलिwrinkle
वलि:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवलि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, समासाङ्ग (wrinkle/fold)
विनिर्मुक्तौfree from
विनिर्मुक्तौ:
Viśeṣaṇa (Adjectival)
TypeAdjective
Rootवि + निर् + मुच् (धातु) + त (कृत्)
Formभूतकृदन्त (क्त/त), पुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; विशेषण (freed from)
वलिविनिर्मुक्तौfree from wrinkles
वलिविनिर्मुक्तौ:
Viśeṣaṇa (Adjectival)
TypeAdjective
Rootवलि + विनिर्मुक्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; ‘वलिभ्यः विनिर्मुक्तौ’
रतिlove/pleasure
रति:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootरति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, समासाङ्ग (sexual pleasure)
सौख्यcomfort
सौख्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसौख्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, समासाङ्ग (comfort/happiness)
विवर्धनौincreasing
विवर्धनौ:
Viśeṣaṇa (Adjectival)
TypeAdjective
Rootवि + वर्ध् (धातु) + अन (कृत्)
Formकृदन्त (ल्युट्/अन) भावे/कर्तरि; पुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; विशेषण (increasing)
रतिसौख्यविवर्धनौincreasing erotic comfort
रतिसौख्यविवर्धनौ:
Viśeṣaṇa (Adjectival)
TypeAdjective
Rootरति + सौख्य + विवर्धन (प्रातिपदिकानि)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; ‘रतिसौख्यं विवर्धयतः’
Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A poetic panel emphasizing the fruit-simile: roundness and smoothness suggested through metaphorical motifs (kapittha fruit, lotus, conch) rather than explicit anatomy.

Characters & Entities
S
Skanda
A
Agastya
K
Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

It is a poetic, conventional bodily description (upamā/lakṣaṇa) and not a prescriptive teaching about pilgrimage or liberation.

Kāśī is the overarching sacred landscape of the Kāśīkhaṇḍa; this verse does not name a particular shrine or ghāṭa.

None.

←Previous Verse
Next Verse→