Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 54

पितरं च गुरूंश्चापि हृदि ध्यात्वा प्रसन्नधीः । ततश्चावश्यकं कर्तुं नैरृतीं दिशमाश्रयेत्

pitaraṃ ca gurūṃścāpi hṛdi dhyātvā prasannadhīḥ | tataścāvaśyakaṃ kartuṃ nairṛtīṃ diśamāśrayet

پرسکون ذہن کے ساتھ دل میں باپ اور گروؤں کا دھیان کرے، پھر ضروری عمل ادا کرنے کے لیے نَیررتی (جنوب مغرب) سمت کا سہارا لے۔

पितरम्father
पितरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
गुरून्teachers/elders
गुरून्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-निपात (also/even)
हृदिin the heart/mind
हृदि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहृद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
ध्यात्वाhaving meditated upon
ध्यात्वा:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootध्यै (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), ‘ध्यै’ धातोः
प्रसन्न-धीःone whose mind is serene
प्रसन्न-धीः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न (प्रातिपदिक) + धी (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; ‘प्रसन्ना धीः यस्य सः’ इति बहुव्रीह्यर्थेऽपि प्रचलितम्
ततःthen
ततः:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (then/thereafter)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
आवश्यकम्necessary
आवश्यकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootआवश्यक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; ‘कर्तुम्’ इत्यस्य विशेषणम्
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘कृ’ धातोः
नैरृतीम्southwestern
नैरृतीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootनैरृती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; ‘दिशम्’ इत्यस्य विशेषणम्
दिशम्direction
दिशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
आश्रयेत्should resort to
आश्रयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-श्रि (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Skanda

Scene: A calm pilgrim, eyes lowered, meditates on father and gurus as subtle figures above his heart; he then turns toward the south-west, preparing to leave the inhabited area for a necessary act.

F
Father (Pitṛ)
G
Gurus (Teachers)
N
Nairṛti direction (South-West)

FAQs

Daily bodily acts should be framed by remembrance of dharma—honoring father and teachers—so that conduct remains disciplined and pure.

No single tīrtha is named; the instruction belongs to Kāśīkhaṇḍa’s broader dharma-setting that supports purity for Kāśī-oriented religious life.

Before the ‘necessary act’ (āvaśyaka), meditate on father and gurus, and orient oneself toward the south-west (nairṛtī diśā).