Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 54

स्वापयामास तन्वंगीं स्रवच्छीतांबुशीतले । दृष्ट्वोपचार्यमाणां तामित्थं बुद्धिशरीरिणी

svāpayāmāsa tanvaṃgīṃ sravacchītāṃbuśītale | dṛṣṭvopacāryamāṇāṃ tāmitthaṃ buddhiśarīriṇī

اس نے نازک اندام خاتون کو اس ٹھنڈی سطح پر سلا دیا جو ٹپکتے سرد پانی سے اور بھی خنک تھی۔ اسے یوں خدمت ہوتے دیکھ کر، صاحبِ بصیرت دانا نے مناسب کلام فرمایا۔

स्वापयामासcaused to sleep / laid to rest
स्वापयामास:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्वप् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत) परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः (3rd) एकवचनम्; causative (णिच्) ‘स्वापय’
तन्वङ्गीम्the slender-limbed (woman)
तन्वङ्गीम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतनु-अङ्गी (प्रातिपदिक; तनु + अङ्गी)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; विशेष्य-विशेषणभावः (slender-limbed woman)
स्रवत्flowing
स्रवत्:
Adhikaraṇa (Location qualifier/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootस्रु (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (present active participle); नपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्—‘शीतले’ इत्यस्य विशेषणम्
शीताम्बुशीतलेon a cool (spot) with cold water
शीताम्बुशीतले:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशीत-अम्बु-शीतल (प्रातिपदिक; शीत + अम्बु + शीतल)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी (7th/सप्तमी) एकवचनम्; अधिकरण (on a cool place with cold water)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakāla (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund)
उपचार्यमाणाम्being attended/treated
उपचार्यमाणाम्:
Karman (Object qualifier/कर्म)
TypeAdjective
Rootउप-चर् (धातु)
Formवर्तमानकाले कर्मणि कृदन्तम् (present passive participle); स्त्रीलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘ताम्’ इत्यस्य विशेषणम्
ताम्her
ताम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्
इत्थम्thus
इत्थम्:
Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइत्थम् (अव्यय)
Formरीत्यर्थक-अव्ययम् (adverb: thus/in this manner)
बुद्धिशरीरिणीthe one embodied as intellect (i.e., a wise woman)
बुद्धिशरीरिणी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबुद्धि-शरीरिणी (प्रातिपदिक; बुद्धि + शरीरिणी)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) एकवचनम्; कर्तृपदम्

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Listener: Purāṇic audience

Scene: The lady sleeps on a cool slab with thin streams of cold water trickling nearby; a composed, intelligent woman watches the attendants’ care and prepares to speak, her posture upright and calm.

B
buddhi-śarīriṇī (wise woman, unnamed)
C
cooling water (śītāmbu)

FAQs

After compassionate action, wise counsel should follow—dharma unites soothing care with discerning guidance.

The Kāśī-kṣetra frame is present, but no specific tīrtha is named in this verse.

No ritual is prescribed; the verse describes cooling rest and attentive treatment.