Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 11

Devanagari script

यावज्जीवं चरंतोपि ब्रह्मचर्य जितेंद्रियाः । निःश्रेयसे श्रयंत्येनां श्रीमतीं मणिकार्णकाम्

Transliteration

yāvajjīvaṃ caraṃtopi brahmacarya jiteṃdriyāḥ | niḥśreyase śrayaṃtyenāṃ śrīmatīṃ maṇikārṇakām

Translation

جو لوگ عمر بھر برہماچریہ پر قائم رہتے اور حواس کو مغلوب کر لیتے ہیں، وہ بھی اعلیٰ ترین نجات کے لیے اس درخشاں منیکرنیکا کی پناہ لیتے ہیں۔

Word by Word

• यावत्-जीवम्: as long as (one) lives
• यावत्-जीवम्: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय) + जीव (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; अव्ययार्थे (यावत् = यावदवधि) + द्वितीया-एकवचन (जीवम्) समस्तपदम्; adverbial: 'as long as life'

• चरन्तः: practising
• चरन्तः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चर् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ-प्रत्यय) परस्मैपदी; प्रथमा-बहुवचन, पुल्लिङ्ग; present active participle: 'practising/observing'

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle); 'even/also'

• ब्रह्मचर्यम्: celibacy; brahmacarya
• ब्रह्मचर्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; object of 'चरन्तः' (to practise)

• जित-इन्द्रियाः: having conquered the senses
• जित-इन्द्रियाः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जि (धातु) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय/तत्पुरुष (कर्मधारयवत्) समास: जितानि इन्द्रियाणि येषाम्; भूतकृदन्त (क्त) 'जित' + 'इन्द्रिय'; प्रथमा-बहुवचन, पुल्लिङ्ग

• निःश्रेयसे: for liberation/highest good
• निःश्रेयसे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: निःश्रेयस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; dative: 'for the highest good'

• श्रयन्ति: they resort to
• श्रयन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रि (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान); प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; 'they resort to'

• एनाम्: her/this (place)
• एनाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; pronoun 'this (her)' referring to Maṇikārṇakā

• श्रीमतीम्: auspicious, glorious
• श्रीमतीम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रीमन्त् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; adjective qualifying 'मणिकार्णकाम्'

• मणिकार्णकाम्: Maṇikārṇakā (holy place)
• मणिकार्णकाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मणिकार्णका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; proper noun (tīrtha/स्थान)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṇikarṇikā

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A serene ascetic brahmacārin with controlled senses stands at Maṇikarṇikā by the Gaṅgā, offering water and flowers; in the background the ghāṭa steps, lamps, and the subtle presence of Śiva as Avimukteśvara blessing seekers of liberation.

Characters & Entities

• Maṇikarṇikā
• Kāśī (Varanasi)
• Brahmacarya
• Indriya-nigraha (sense-control)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even rigorous discipline finds its consummation in Kāśī’s Maṇikarṇikā, revered as a direct support for niḥśreyasa (supreme good).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The splendid Maṇikarṇikā tīrtha in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Brahmacarya and indriya-jaya (sense-mastery) are highlighted as disciplines aligned with seeking Maṇikarṇikā.