Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 9

सच्चिदानंदनिलयं परब्रह्मरसायनम् । सुखसंतानजनकं मोक्षसाधनसिद्धिदम्

saccidānaṃdanilayaṃ parabrahmarasāyanam | sukhasaṃtānajanakaṃ mokṣasādhanasiddhidam

یہ سچّدانند کا مسکن ہے، پرَب्रह्म کا امرت رس؛ یہ مسرت کی اٹوٹ دھارا پیدا کرتا ہے اور موکش کے سادھنوں کی تکمیل عطا کرتا ہے۔

सत्being, true
सत्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootसत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (सत्), समासाङ्ग (पूर्वपद)
चित्consciousness
चित्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootचित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (प्रयोगानुसार), प्रातिपदिक (चित्), समासाङ्ग (मध्यपद)
आनन्दbliss
आनन्द:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootआनन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (आनन्द), समासाङ्ग (मध्यपद)
निलयम्abode
निलयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिलय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः: सच्चिदानन्द-निलय (षष्ठी/कर्मधारयार्थे)
परsupreme
पर:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formविशेषण-प्रातिपदिक (पर), समासाङ्ग (पूर्वपद)
ब्रह्मBrahman, Absolute
ब्रह्म:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (ब्रह्मन्), समासाङ्ग (मध्यपद)
रसायनम्elixir/essence (of the Supreme Brahman)
रसायनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरसायन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः: परब्रह्म-रसायन (षष्ठी-तत्पुरुष)
सुखhappiness
सुख:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (सुख), समासाङ्ग (पूर्वपद)
संतानcontinuity, lineage, succession
संतान:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootसंतान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (संतान), समासाङ्ग (मध्यपद)
जनकम्producer/cause (of a succession of happiness)
जनकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजनक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः: सुख-संतान-जनक (तत्पुरुष; ‘सुखस्य संतानस्य जनकः’)
मोक्षliberation
मोक्ष:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (मोक्ष), समासाङ्ग (पूर्वपद)
साधनmeans, instrument
साधन:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootसाधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (साधन), समासाङ्ग (मध्यपद)
सिद्धिaccomplishment, success
सिद्धि:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (सिद्धि), समासाङ्ग (मध्यपद)
दम्giver (of the accomplishment of the means to liberation)
दम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootदा (धातु) + क (प्रत्यय) → द (प्रातिपदिक/कृदन्ताधारित)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः: मोक्ष-साधन-सिद्धि-द (उपपद-तत्पुरुष; ‘ददाति’ इति अर्थे ‘द’ = दाता/प्रदाता)

Skanda

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Scene: A serene, radiant Kāśī-kṣetra visualized as the abode of Sat–Cit–Ānanda: a luminous cityscape with subtle golden-white aura, the Gaṅgā flowing calmly, and an unseen presence of Brahman permeating the air.

P
Para-brahman
S
Sat-Cit-Ānanda
M
Mokṣa

FAQs

The kṣetra is portrayed not merely as a place but as a manifestation of ultimate reality, enabling both worldly uplift (sukha) and the perfection of mokṣa-oriented practice.

Kāśī (Vārāṇasī), described in Vedāntic language as the abode of Sat-Cit-Ānanda.

No single rite is named; the verse broadly affirms the successful fruition of mokṣa-sādhanas in this kṣetra.