Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 42

Devanagari script

ईशानतीर्थे यः स्नात्वा विशेषात्सोमवासरे । संतर्प्य देवर्षि पितॄन्दत्त्वा दानम स्वशक्तितः

Transliteration

īśānatīrthe yaḥ snātvā viśeṣātsomavāsare | saṃtarpya devarṣi pitṝndattvā dānama svaśaktitaḥ

Translation

جو ایشان تیرتھ میں اشنان کرے—خصوصاً سوموار کے دن—اور دیوتاؤں، رِشیوں اور پِتروں کو ترپت کر کے، اپنی طاقت کے مطابق دان دے،

Word by Word

• ईशानतीर्थे: at Īśāna-tīrtha
• ईशानतीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ईशानस्य तीर्थम्)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्ना (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त, पूर्वकालिक क्रिया (having bathed)

• विशेषात्: especially
• विशेषात्: Avyaya (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव/तसिल्-अर्थे अव्ययवत्; पञ्चमी-आकारेण ‘especially’ (विशेषेण)

• सोमवासरे: on Monday
• सोमवासरे: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक) + वासर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (सोमस्य वासरः)

• संतर्प्य: having satisfied
• संतर्प्य: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + √तृप् (धातु) + ल्यप्
• Form: ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having satisfied/propitiated)

• देवर्षीन्: divine sages
• देवर्षीन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः (देवाः ऋषयः)

• पितॄन्: the ancestors
• पितॄन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन (पितृ-शब्द)

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त, पूर्वकालिक क्रिया (having given)

• दानम्: a gift/charity
• दानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक; √दा धातु-निष्पन्न)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• स्वशक्तितः: according to (his) ability
• स्वशक्तितः: Avyaya (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + शक्ति (प्रातिपदिक) + तस् (तसिल्)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb): ‘according to one’s capacity’

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Īśāna Tīrtha

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: At Īśāna Tīrtha on a Monday, a pilgrim bathes, then offers water-libations to devas, sages, and ancestors; nearby, gifts are distributed to supplicants and priests.

Characters & Entities

• Īśāna Tīrtha
• Somavāra (Monday)
• Devas
• Ṛṣis
• Pitṛs
• Dāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred bathing joined with gratitude toward devas, sages, and ancestors, plus capacity-based charity, forms a complete Purāṇic dharma-practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Īśāna Tīrtha in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Somavāra snāna at Īśāna Tīrtha, tarpaṇa to deva-ṛṣi-pitṛ groups, and dāna according to one’s means.