Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 41

Devanagari script

एकादश्यामुपोष्यात्र प्राश्नाति चुलुकत्रयम् । हृदये तस्य जायंते त्रीणि लिंगान्यसंशयम्

Transliteration

ekādaśyāmupoṣyātra prāśnāti culukatrayam | hṛdaye tasya jāyaṃte trīṇi liṃgānyasaṃśayam

Translation

یہاں ایکادشی کو اُپواس رکھ کر تین چُلُک جل پیے۔ اس کے ہردے میں بے شک تین لِنگ پرकट ہو جاتے ہیں۔

Word by Word

• एकादश्याम्: on the eleventh (lunar day)
• एकादश्याम्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एकादशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (तिथिवाचक)

• उपोष्य: having fasted
• उपोष्य: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √उपवस्/उपोष् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-समकक्ष)
• Form: ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having fasted)

• अत्र: here
• अत्र: Avyaya (Location adverb/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (here)

• प्राश्नाति: he eats/consumes
• प्राश्नाति: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अश् (धातु) उपसर्ग-प्र (प्र + अश्)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• चुलुकत्रयम्: three handfuls/sips
• चुलुकत्रयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चुलुक (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयः चुलुकाः)

• हृदये: in the heart
• हृदये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन

• जायन्ते: are born/arise
• जायन्ते: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद

• त्रीणि: three
• त्रीणि: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; संख्याविशेषण

• लिङ्गानि: liṅgas
• लिङ्गानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

• असंशयम्: without doubt
• असंशयम्: Avyaya (Emphasis/निश्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: असंशयम् (अव्यय; नपुंसक-आकारान्त रूपेण)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक क्रियाविशेषण (without doubt)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Visual Art Cues

Scene: A fasting devotee on ekādaśī sips three palmfuls; within the heart-lotus, three small radiant liṅgas appear aligned, signifying inner sanctification.

Characters & Entities

• Ekādaśī
• Upavāsa
• Culuka-traya
• Liṅga (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Outer ritual restraint (fasting) combined with sanctified intake (ritual sips) is said to awaken inner realization of Śiva.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse speaks of observance ‘here’ in the ongoing Kāśī tīrtha narrative of Adhyāya 33.

What ritualistic prescription is mentioned?

Upavāsa on Ekādaśī and drinking/sipping three culukas (three palmfuls).