Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 6

Devanagari script

यदाकर्ण्य नरः प्राज्ञ काशीवासस्य यत्फलम् । निष्प्रत्यूहं तदाप्नोति विश्वभर्त्तुरनुग्रहात्

Transliteration

yadākarṇya naraḥ prājña kāśīvāsasya yatphalam | niṣpratyūhaṃ tadāpnoti viśvabhartturanugrahāt

Translation

اے دانا، کاشی میں بسنے کے پھل کو سن کر انسان بلا رکاوٹ وہ ثواب پا لیتا ہے—یہ سب کائنات کے پروردگار کے فضل سے ہے۔

Word by Word

• यदा: when
• यदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक-सम्बन्धबोधक, temporal conjunction)

• आकर्ण्य: having heard
• आकर्ण्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: आ-श्रु/कर्ण् (श्रु धातु; भावे ल्यप्)
• Form: कृदन्त (ल्यप्/क्त्वान्त-अव्यय, gerund), पूर्वकालिक-क्रिया

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• प्राज्ञ: O wise one
• प्राज्ञ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; विशेषण/सम्बोधन

• काशीवासस्य: of residence in Kāśī / of the Kāśī-dweller
• काशीवासस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: काशी + वास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; तत्पुरुष-समास (काश्यां वासः/वासिन्)

• यत्: which
• यत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सम्बन्धबोधक-सर्वनाम (relative)

• फलम्: fruit, result
• फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• निष्प्रत्यूहम्: unobstructed
• निष्प्रत्यूहम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निः + प्रत्यूह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; नञ्/निः-पूर्वक तत्पुरुष (without obstacles)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम

• आप्नोति: attains
• आप्नोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (आप् धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• विश्वभर्तुः: of the sustainer of the universe
• विश्वभर्तुः: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विश्व + भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; तत्पुरुष-समास (विश्वस्य भर्ता)

• अनुग्रहात्: from/through grace
• अनुग्रहात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: अनुग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेत्वर्थे (ablative of cause)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-vāsa (dwelling in Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Agastya

Visual Art Cues

Scene: Skanda declares that a wise person, by hearing the fruit of dwelling in Kāśī, attains that merit without obstruction through the grace of the world-sustainer.

Characters & Entities

• Kāśī (Vārāṇasī)
• Viśvabhartṛ (Lord as world-sustainer, implicitly Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śravaṇa (devout listening) to Kāśī Māhātmya itself becomes a channel of grace, granting merit smoothly and surely.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, specifically the spiritual fruit (phala) of Kāśī-vāsa (residence in Vārāṇasī).

What ritualistic prescription is mentioned?

The implied practice is śravaṇa—hearing the Māhātmya with faith—as an efficacious devotional act.