Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 110

Devanagari script

चंद्रकांतशिलासुप्तकृष्णैणहरितोडुपम् । तरुप्रकीर्णकुसुम जितस्वर्लोकतारकम् । दर्शयन्नित्थमाक्रीडं देव्यै देवोविशद्वनम्

Transliteration

caṃdrakāṃtaśilāsuptakṛṣṇaiṇaharitoḍupam | taruprakīrṇakusuma jitasvarlokatārakam | darśayannitthamākrīḍaṃ devyai devoviśadvanam

Translation

یوں دیو نے دیوی کو وہ کِریڑا-اُپون دکھایا: چندرکانت کی سلیں سبز مائل ستاروں کی طرح دمک رہی تھیں، گویا سیاہ ہرن ان پر سو رہے ہوں؛ درختوں کے پھول ہر سو بکھرے تھے اور ایسی تابانی تھی کہ سَورلوک کے ستاروں کو بھی مات دے—وہ شفاف، مقدس جنگل اسی طرح روشن تھا۔

Word by Word

• चन्द्रकान्त: moonstone
• चन्द्रकान्त: Sambandha (Genitive sense in compound/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) + कान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (masc nom/acc sg; ‘moon-beloved’ = moonstone)

• शिला: rock, slab
• शिला: Adhikaraṇa (Locative sense in compound/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (fem nom/acc sg)

• सुप्त: sleeping, lying
• सुप्त: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सुप्त (√स्वप् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (neuter nom/acc sg; slept/lying)

• कृष्ण: black
• कृष्ण: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (masc nom/acc sg)

• एण: antelope/deer
• एण: Sambandha (Genitive sense in compound/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: एण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (masc nom/acc sg)

• हरित: greenish
• हरित: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हरित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg)

• उडुपम्: star/planet (luminary)
• उडुपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उडुप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg)

• तरु: tree
• तरु: Sambandha (Genitive sense in compound/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (masc nom/acc sg)

• प्रकीर्ण: scattered
• प्रकीर्ण: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रकीर्ण (√कॄ/कीर् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (neuter nom/acc sg; scattered)

• कुसुम: flower
• कुसुम: Viśeṣya (Qualified noun/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: कुसुम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg)

• जित: surpassing, having outshone
• जित: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जित (√जि धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (neuter nom/acc sg; conquered/surpassing)

• स्वर्लोक: heavenly world
• स्वर्लोक: Sambandha (Genitive sense in compound/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्वर् (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (masc nom/acc sg; ‘heaven-world’)

• तारकम्: star, luminary
• तारकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तारक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg)

• दर्शयन्: showing
• दर्शयन्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: दर्शयत् (√दृश् धातु, णिच्; शतृ-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; शतृ-वर्तमानकृदन्त (masc nom sg; ‘showing’)

• इत्थम्: thus
• इत्थम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: इत्थम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (indeclinable adverb: ‘thus/in this manner’)

• आक्रीडम्: playground, pleasure-grove
• आक्रीडम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आक्रीड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (neuter accusative singular)

• देव्यै: to the goddess
• देव्यै: Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन (fem dative singular)

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc nominative singular)

• विशद: clear, bright
• विशद: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विशद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg)

• वनम्: forest
• वनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (neuter accusative singular)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Deva) leads Devī into a clear radiant forest: moonstone slabs gleam like greenish star-points; they resemble dark antelopes asleep; blossoms carpet the ground; the grove’s light seems to outshine the stars of heaven.

Characters & Entities

• Kāśī
• Deva (Śiva)
• Devī (Pārvatī)
• caṃdrakānta-śilā (moonstone)
• kṛṣṇaiṇa (black antelope)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s sanctity is so great that it is depicted as surpassing heaven itself; devotion is strengthened by contemplating the divine presence pervading the land.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A luminous ‘ākrīḍa’ (divine pleasure-grove) within the sacred sphere of Kāśī, presented in a Śiva–Devī context.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is specified; the verse is a climactic glorification of the sacred forest’s radiance and divinity.