Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 43

विश्वं भर्तुं समर्थोऽसि भरणाद्भैरवः स्मृतः । त्वत्तो भेष्यति कालोपि ततस्त्वं कालभैरवः

viśvaṃ bhartuṃ samartho'si bharaṇādbhairavaḥ smṛtaḥ | tvatto bheṣyati kālopi tatastvaṃ kālabhairavaḥ

تم کائنات کو سنبھالنے کی قدرت رکھتے ہو؛ سنبھالنے (بھَرَن) کے سبب تم ‘بھیرَو’ کہلاتے ہو۔ خود وقت بھی تم سے ڈرتا ہے؛ اسی لیے تم ‘کال بھیرَو’ ہو۔

विश्वम्the universe
विश्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
भर्तुम्to sustain/bear
भर्तुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootभृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्यय (infinitive), अव्ययभाव
समर्थःcapable
समर्थः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (त्वम्/भवान्)
असिyou are
असि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन
भरणात्from (the act of) sustaining
भरणात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootभरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन
भैरवःBhairava
भैरवः:
Karta (Predicate nominative/कर्ता)
TypeNoun
Rootभैरव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
स्मृतःis called/known
स्मृतः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is called/remembered’
त्वत्तःfrom you
त्वत्तः:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यम-पुरुष सर्वनाम, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन
भेष्यतिwill fear
भेष्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभी (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष, एकवचन
कालःTime
कालः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
ततःtherefore
ततः:
Sambandha (Logical link/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (consecutive adverb)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यम-पुरुष सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कालभैरवःKālabhairava
कालभैरवः:
Karta (Predicate nominative/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + भैरव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (कालः भैरवः)

Skanda (narrating Brahmā’s speech; deduced: Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: Kālabhairava stands as cosmic guardian: one hand in protective gesture, others bearing weapons; behind him the universe appears upheld—stars, worlds—while a personified Kāla recoils in fear, emphasizing ‘kālo’pi bhīyate’.

K
Kālabhairava
K
Kāla (Time)
U
Universe (Viśva)

FAQs

The divine guardian principle surpasses time and sustains cosmic order; surrender to dharma overcomes fear.

Kāśī, through the exaltation of Kālabhairava as its supreme kṣetrapāla.

No explicit rite; the verse provides name-derivation and theological status of Kālabhairava.