Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 67

Devanagari script

काश्यां प्रवेशं प्राप्यापि तदस्थीनि घटोद्भव । विना वैश्वेश्वरीमाज्ञां बहिर्यातानि तत्क्षणात्

Transliteration

kāśyāṃ praveśaṃ prāpyāpi tadasthīni ghaṭodbhava | vinā vaiśveśvarīmājñāṃ bahiryātāni tatkṣaṇāt

Translation

کاشی میں داخلہ پا لینے کے باوجود، اے گھٹوُدبھَو (اگستیہ)، وہ ہڈیاں ویشویشوری کے حکم کے بغیر اسی لمحے باہر نکال دی گئیں۔

Word by Word

• काश्याम्: in Kashi
• काश्याम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक; स्थाननाम)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन

• प्रवेशम्: entry
• प्रवेशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रवेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन

• प्राप्य: having attained
• प्राप्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive): 'having obtained/reached'

• अपि: even
• अपि: Emphasis (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle: 'even/also')

• तत्-अस्थीनि: those bones
• तत्-अस्थीनि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अस्थि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (तत् + अस्थि)

• घट-उद्भव: O pot-born one (Agastya)
• घट-उद्भव: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: घट (प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; बहुव्रीहि-समासः (घटात् उद्भवः यस्य सः = 'born from a pot')

• विना: without
• विना: Exclusion marker (वर्जन)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: उपसर्गसदृश-अव्यय/निषेधार्थक (preposition-like indeclinable: 'without')

• वैश्वेश्वरीम्: of Vishveshvara
• वैश्वेश्वरीम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वैश्वेश्वरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; विशेषणम् (आज्ञाम् इति विशेष्य)

• आज्ञाम्: command/permission
• आज्ञाम्: Karma (कर्म; governed by 'vinā')
• Type: Noun
• Root: आज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन

• बहिः: outside
• बहिः: Direction/goal marker (दिशा/गति)
• Type: Indeclinable
• Root: बहिस् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: 'outside')

• यातानि: went/had gone
• यातानि: Kriya-predicate (क्रियाविशेष्य; passive predicate)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: कृत्-प्रत्ययान्तः: क्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि प्रयोगः (gone)

• तत्-क्षणात्: from that very moment
• तत्-क्षणात्: Apadana/Time (अपादान/काल)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (तत् + क्षण)

Speaker

Skanda (addressing Agastya, ‘Ghaṭodbhava’)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis; internal address to Agastya ('Ghaṭodbhava')

Visual Art Cues

Scene: At Kāśī’s boundary/ghat, a bundle of bones is mysteriously pushed outward by an unseen force; a radiant feminine presence (Vaiśveśvarī) is sensed above, while Agastya (Ghaṭodbhava) is addressed in narration.

Characters & Entities

• Kāśī
• Agastya (Ghaṭodbhava)
• Vaiśveśvarī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is governed by divine ordinance; nothing contrary to the kṣetra’s sacred law can remain without the presiding authority’s sanction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī itself is foregrounded as a uniquely regulated sacred kṣetra under the authority of Vaiśveśvarī.

What ritualistic prescription is mentioned?

An implicit rule of kṣetra-niyama (sacred jurisdiction): entry/retention within Kāśī depends on divine ājñā (permission), though no specific rite is described.