Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 62

Devanagari script

वनेचरोऽथ तत्स्थानं दैवाद्विस्मृतवान्मुने । दिग्भ्रांतिं समवाप्याथ परिबभ्राम कानने

Transliteration

vanecaro'tha tatsthānaṃ daivādvismṛtavānmune | digbhrāṃtiṃ samavāpyātha paribabhrāma kānane

Translation

پھر وہ جنگل میں رہنے والا، اے مُنی، تقدیر کے سبب اُس مقام کو بھول گیا۔ سمتوں کی گمراہی میں پڑ کر وہ بن میں بھٹکتا پھرا۔

Word by Word

• वनेचरः: a forest-dweller
• वनेचरः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: वनेचर (प्रातिपदिक; वन + चर)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (वन + चर = वनेचर)

• अथ: then
• अथ: Discourse marker (सम्बन्ध/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अनन्तरार्थक-अव्यय (conjunctive/then)

• तत्-स्थानम्: that place
• तत्-स्थानम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (तत् + स्थान)

• दैवात्: by fate
• दैवात्: Hetu (हेतु/Cause)
• Type: Indeclinable
• Root: दैव (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-एकवचनरूपेण हेत्वर्थे अव्ययीभूतम् (ablative used adverbially: 'by fate')

• विस्मृतवान्: having forgotten
• विस्मृतवान्: Karta-predicate (कर्तृसम्बन्धी क्रियाविशेषण/finite-equivalent)
• Type: Verb
• Root: वि + स्मृ (धातु)
• Form: कृत्-प्रत्ययान्तः: क्तवतु-प्रत्यय (past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (सम्बोधन/Address)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• दिग्भ्रान्तिम्: directional confusion
• दिग्भ्रान्तिम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: दिक् (प्रातिपदिक) + भ्रान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (दिक् + भ्रान्ति)

• समवाप्य: having obtained
• समवाप्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + अव + आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक-क्रिया (having obtained)

• अथ: then
• अथ: Discourse marker (क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then)

• परिबभ्राम: wandered around
• परिबभ्राम: Kriya (क्रिया/Predicate)
• Type: Verb
• Root: परि + भ्रम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• कानने: in the forest
• कानने: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: कानन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

Speaker

Narrative voice (Skanda relating to Agastya; addressing ‘mune’)

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis of Naimiṣāraṇya (frame) / addressed to 'muni' within verse

Visual Art Cues

Scene: A lone forest-dweller/pilgrim stands amid dense woodland, looking around in confusion as paths fork and fade; light shafts filter through trees, suggesting fate’s veil over memory.

Characters & Entities

• vanecara
• araṇya/kānana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When fate (daiva) turns adverse, the mind loses clarity; dharma requires steadiness amid confusion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it functions as plot movement within the Kāśī Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.