Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 48

Devanagari script

धृत्वा संभृतिरक्षार्थं भारवाहं धनंजयः । जगामापणमानेतुं किंचिद्वस्त्वशनादिकम्

Transliteration

dhṛtvā saṃbhṛtirakṣārthaṃ bhāravāhaṃ dhanaṃjayaḥ | jagāmāpaṇamānetuṃ kiṃcidvastvaśanādikam

Translation

اپنے سامان کی حفاظت کے لیے دھننجے نے قلی کو ڈیوٹی پر رکھا، اور کھانے پینے کی کچھ اشیاء لانے کے لیے بازار چلا گیا۔

Word by Word

• धृत्वा: having taken/held
• धृत्वा: Kriya (Adverbial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: धृ (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive), पूर्वकालिक क्रिया

• संभृति: store, collection (of goods)
• संभृति: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संभृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• रक्षार्थम्: for protection
• रक्षार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: रक्षा + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; चतुर्थी-तत्पुरुषः: रक्षायै अर्थः (purpose)

• भारवाहम्: the porter
• भारवाहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भारवाह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः

• धनंजयः: Dhanañjaya (Arjuna)
• धनंजयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धनंजय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपनाम; षष्ठी-तत्पुरुषः: धनं जयति

• जगाम: went
• जगाम: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• आपणम्: to the market
• आपणम्: Karma (Goal/कर्म-गति)
• Type: Noun
• Root: आपण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आनेतुम्: to bring
• आनेतुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: आ-नी (धातु) + तुमुन् (प्रत्यय)
• Form: तुमुनन्त (infinitive), प्रयोजनार्थक

• किंचित्: something, a little
• किंचित्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित्
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अनिश्चितपरिमाण

• वस्तु: thing, item
• वस्तु: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वस्तु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; किंचित् इति विशेष्य

• अशनादिकम्: food and the like
• अशनादिकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अशन + आदि + क (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समाहार/समुच्चयार्थे: अशनं आदिः यस्य तत्

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Agastya

Visual Art Cues

Scene: Dhanañjaya appoints the porter to guard the stored goods and walks to the bustling market to buy food and necessities.

Characters & Entities

• Dhanañjaya
• Āpaṇa (marketplace)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage narratives stress dharmic prudence in worldly life—protecting one’s entrusted goods while fulfilling daily needs.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Kāśī setting frames the episode, though this verse itself mentions the marketplace rather than a specific tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse describes practical arrangements (guarding provisions) during travel.