Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 14

Devanagari script

तारकस्योपदेशेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । अनेकजन्मसंसिद्धैर्बद्धोऽपि प्राकृतैर्गुणैः

Transliteration

tārakasyopadeśena kāśīsaṃstho'mṛto bhavet | anekajanmasaṃsiddhairbaddho'pi prākṛtairguṇaiḥ

Translation

تارک (منتر/تعلیم) کے اُپدیش سے، جو کاشی میں مقیم ہو وہ امر ہو جاتا ہے—اگرچہ وہ فطری گُنوں کی بندش میں جکڑا ہو جو بہت سے جنموں میں پختہ ہوئی ہو۔

Word by Word

• तारकस्य: of Tāraka (the ‘tāraka’ mantra/teaching)
• तारकस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तारक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Masc., Gen., Sg.)

• उपदेशेन: by instruction/teaching
• उपदेशेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: उपदेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (Masc., Instr., Sg.)

• काशी-संस्थः: one residing in Kāśī
• काशी-संस्थः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक) + संस्थ (कृदन्त-प्रातिपदिक, √स्था)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masc., Nom., Sg.)

• अमृतः: immortal
• अमृतः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masc., Nom., Sg.)

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd, Sg.)

• अनेक-जन्म-संसिद्धैः: by those perfected through many births
• अनेक-जन्म-संसिद्धैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: अनेक (प्रातिपदिक) + जन्म (प्रातिपदिक) + संसिद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक, सम्+√सिध्)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (Masc., Instr., Pl.); अनेकैः जन्मभिः संसिद्धैः

• बद्धः: bound
• बद्धः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: बद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक, √बन्ध्)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masc., Nom., Sg.)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अप्यर्थक-अव्यय (even/also)

• प्राकृतैः: by natural/ordinary
• प्राकृतैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: प्राकृत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (Masc., Instr., Pl.)

• गुणैः: qualities (guṇas)
• गुणैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (Masc., Instr., Pl.)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Agastya (Kumbhaja)

Visual Art Cues

Scene: Śiva whispers the Tāraka into the ear of a departing soul in Kāśī; behind them, the guṇas appear as colored cords (sattva-white, rajas-red, tamas-black) loosening and falling away.

Characters & Entities

• Tāraka (mantra/teaching)
• Kāśī
• Guṇas (sattva/rajas/tamas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In Kāśī, the saving instruction (Tāraka) overrides deep-seated karmic conditioning, making liberation accessible even to the heavily bound.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī as the place where the Tāraka-upadeśa is efficacious for mokṣa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Upadeśa (bestowal/instruction) of the Tāraka is referenced; it is traditionally linked to Śiva’s liberating counsel at Kāśī.