Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 93

Devanagari script

ध्यातृपापहरा ध्येया धावनी धूतकल्मषा । धर्मधारा धर्मसारा धनदा धनवर्धिनी

Transliteration

dhyātṛpāpaharā dhyeyā dhāvanī dhūtakalmaṣā | dharmadhārā dharmasārā dhanadā dhanavardhinī

Translation

جو اس کا دھیان کرتے ہیں، وہ ان کے گناہ دور کرتی ہے؛ وہی دھیان کا مقصودِ اعلیٰ ہے۔ وہ تیزی سے بہہ کر ناپاکی دھو دیتی اور ہر آلودگی جھاڑ دیتی ہے۔ وہ دھرم کی دھارا اور اس کا جوہر ہے؛ وہ دولت عطا کرتی اور خوشحالی بڑھاتی ہے۔

Word by Word

• ध्यातृ-पाप-हरा: remover of the sins of meditators
• ध्यातृ-पाप-हरा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ध्यातृ (ध्यै धातु, तृच्-प्रत्यय; कृदन्त-प्रातिपदिक) + पाप (प्रातिपदिक) + हरा (हृ धातु, अण्/टाप्; प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (ध्यातॄणां पापं हरति)

• ध्येया: worthy of meditation
• ध्येया: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ध्येय (ध्यै धातु, यत्-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; यत्-कृदन्तः (to be meditated upon)

• धावनी: swift-flowing
• धावनी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धावनी (धाव् धातु, णी-प्रत्यय; प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; शीघ्रगामिनी/प्रवाहिनी (swift-moving)

• धूत-कल्मषा: whose impurity is washed away; pure
• धूत-कल्मषा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धूत (धू धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त) + कल्मष (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषः (धूतं कल्मषं यस्याः)

• धर्म-धारा: stream of dharma
• धर्म-धारा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + धारा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (धर्मस्य धारा)

• धर्म-सारा: whose essence is dharma
• धर्म-सारा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + सार (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (धर्मः सारः यस्याः)

• धन-दा: giver of wealth
• धन-दा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धन (प्रातिपदिक) + दा (दा धातु, क्विप्/टाप्; प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (धनं ददाति)

• धन-वर्धिनी: increaser of wealth
• धन-वर्धिनी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धन (प्रातिपदिक) + वर्धिनी (वृध् धातु, णिनी-प्रत्यय; प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (धनं वर्धयति)

Speaker

Skanda (deduced for Kāśī-khaṇḍa context, commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgā (Kāśī)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Gaṅgā as a luminous, fast-moving goddess-river; devotees seated in meditation on the ghāṭa, their sins depicted as dark mist dissolving in her spray; prosperity symbols (grain, coins) appear as her blessings.

Characters & Entities

• Devī
• Dharma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Meditative remembrance purifies; devotion aligns one with dharma and brings both inner cleansing and outer well-being.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse belongs to Kāśī-khaṇḍa’s devotional praise, reflecting Kāśī as a field of purification through remembrance.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dhyāna (meditation) is implied as the practice—meditating on the Goddess removes sin.