Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 75

Devanagari script

तपोमयी तपोरूपा तपःस्तोम फलप्रदा । त्रैलोक्यव्यापिनी तृप्तिस्तृप्तिकृत्तत्त्वरूपिणी

Transliteration

tapomayī taporūpā tapaḥstoma phalapradā | trailokyavyāpinī tṛptistṛptikṛttattvarūpiṇī

Translation

وہ تپومئی ہے، تپسیا ہی کا روپ، اور جمع شدہ ریاضتوں کے ثمرات عطا کرنے والی ہے۔ تینوں لوکوں میں پھیلی ہوئی وہ خود تریپتی ہے—تریپتی بخشنے والی—اور پرم تتّو کی مجسم صورت ہے۔

Word by Word

• तपोमयी: consisting of austerity
• तपोमयी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तपस्-मयी (प्रातिपदिक; तपस् + मयी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; मयट्/मयी-प्रत्ययान्त; समासः—तत्पुरुषः (तपसा मयी/तपःमयी)

• तपोरूपा: whose form is austerity
• तपोरूपा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस्-रूपा (प्रातिपदिक; तपस् + रूपा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (तपोरूपा)

• तपःस्तोम: a multitude of austerities
• तपःस्तोम: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस्-स्तोम (प्रातिपदिक; तपस् + स्तोम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (तपसां स्तोमः)

• फलप्रदा: bestower of fruits (results)
• फलप्रदा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: फल-प्रदा (प्रातिपदिक; फल + प्रदा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—उपपद-तत्पुरुषः (फलं प्रददाति)

• त्रैलोक्यव्यापिनी: pervading the three worlds
• त्रैलोक्यव्यापिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रैलोक्य-व्यापिनी (प्रातिपदिक; त्रैलोक्य + व्यापिनी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (त्रैलोक्यं व्याप्नोति)

• तृप्तिः: satisfaction, fullness
• तृप्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तृप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तृप्तिकृत्: maker of satisfaction
• तृप्तिकृत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तृप्ति-कृत् (प्रातिपदिक; तृप्ति + कृत्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—उपपद-तत्पुरुषः (तृप्तिं करोति)

• तत्त्व रूपिणी: one whose nature is truth/reality
• तत्त्व रूपिणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तत्त्व-रूपिणी (प्रातिपदिक; तत्त्व + रूपिणी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (तत्त्वरूपा)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgā in Kāśī as Tapomayī

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣi audience in frame

Visual Art Cues

Scene: Ascetics on Kāśī’s riverbank performing japa and meditation; Gaṅgā appears as a radiant ascetic-goddess with a water-pot, her stream forming a subtle mandala labeled ‘tattva’; pilgrims receive blessings as their ‘tapas’ glows like inner fire.

Characters & Entities

• Gaṅgā
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Gaṅgā is presented as tapas made visible—approaching her with reverence perfects spiritual effort and brings deep fulfillment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Gaṅgā-tīrtha of Kāśī, understood as a place where austerity and grace converge.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription; the verse implies that tīrtha-sevā and stuti can yield the fruits of tapas.