Home›Skanda Purana›Kashi Khanda›Purva Ardha›Adhyaya 29›Shloka 6
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 6

Devanagari script

स्कंद उवाच । संति पुण्यजलानीह सरांसि सरितो मुने । स्थाने स्थाने च तीर्थानि जितात्माध्युषितानि च

Transliteration

skaṃda uvāca | saṃti puṇyajalānīha sarāṃsi sarito mune | sthāne sthāne ca tīrthāni jitātmādhyuṣitāni ca

Translation

سکند نے کہا: اے مُنی، یہاں بہت سے پُنّیہ جل ہیں—تالاب اور ندیاں؛ اور جگہ جگہ تیرتھ بھی ہیں، جن میں جیتاتما، ضبطِ نفس والے مقدس ہستیاں بستی ہیں اور انہیں پاکیزہ بناتی ہیں۔

Word by Word
स्कन्दःSkanda
स्कन्दः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्कन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
सन्तिthere are
सन्ति:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद
पुण्यholy/meritorious
पुण्य:
Qualifier
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद (qualifier)
जलानिwaters
जलानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; (पुण्य-जलानि = ‘holy waters’)
इहhere
इह:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (locative adverb ‘here’)
सरांसिlakes
सरांसि:
Karta (Apposition)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
सरितःrivers
सरितः:
Karta (Apposition)
TypeNoun
Rootसरित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन (Vedic/epic variant for सरितः = सरितः/सरितः)
मुनेO sage
मुने:
Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
स्थानेin (each) place
स्थाने:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; (पुनरुक्ति)
स्थानेin (every) place
स्थाने:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; पुनरुक्ति (emphatic repetition)
चand
च:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (and)
तीर्थानिsacred fords/pilgrimage places
तीर्थानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
जितात्मself-controlled
जितात्म:
Qualifier
TypeAdjective
Rootजित-आत्मन् (प्रातिपदिक; जित = √जि (धातु) + क्त; आत्मन् = प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद (meaning ‘self-controlled’)
अध्युषितानिinhabited (by)
अध्युषितानि:
Karta (Predicate adjective of tīrthāni)
TypeAdjective
Rootअधि-√वस् (धातु) + क्त → अध्यूषित (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle) (जितात्म-अध्युषितानि = ‘inhabited by the self-controlled’)
चand
च:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (and)
Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Muni (sage)

Visual Art Cues

Scene: Skanda instructs a sage: the landscape is dotted with lakes, rivers, and tīrthas, each enlivened by ascetics; a map-like sacred geography unfolds.

Characters & Entities
S
Skanda
A
Agastya (listener, contextual)
T
Tīrtha

FAQs

Sacredness is widespread: many waters and places become tīrthas, especially when graced by disciplined holy beings.

Not one named site; the verse introduces the broader tīrtha-network that supports seekers who cannot reach the Gaṅgā.

No single rite is prescribed; it sets up the teaching that multiple sacred waters and tīrthas can serve dharmic practice.

←Previous Verse
Next Verse→