Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 52

Devanagari script

गोत्रप्रवर्धिनी गुण्या गुणातीता गुणाग्रणीः । गुहांबिका गिरिसुता गोविंदांघ्रिसमुद्भवा

Transliteration

gotrapravardhinī guṇyā guṇātītā guṇāgraṇīḥ | guhāṃbikā girisutā goviṃdāṃghrisamudbhavā

Translation

وہ جو شریف نسبوں کو بڑھاتی ہے؛ نیک سیرت—گُنوں سے ماورا، پھر بھی تمام خوبیوں میں پیشوا۔ گُہا کی امبیکا، گِری سُتا؛ گووند کے قدموں سے پیدا اور اُنہی سے مُقدّس۔

Word by Word

• गोत्रप्रवर्धिनी: she who increases the lineage/clan
• गोत्रप्रवर्धिनी: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: गोत्र (प्रातिपदिक) + प्रवर्धिनी (कृदन्त; √वृध् (धातु) + णिनि/िणी-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; णिनि-प्रत्ययान्ता (agent-noun), विशेषण

• गुण्या: virtuous; worthy of qualities
• गुण्या: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: गुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• गुणातीता: beyond the guṇas
• गुणातीता: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: गुण (प्रातिपदिक) + अतीता (कृदन्त; √इ (धातु) + अति-उपसर्ग + क्त-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्ता, विशेषण

• गुणाग्रणीः: leader among virtues
• गुणाग्रणीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गुण (प्रातिपदिक) + अग्रणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ई-प्रातिपदिक (अग्रणी), संधि-रूप: अग्रणीः

• गुहाम्बिका: Mother (Ambikā) of the cave (Guhā)
• गुहाम्बिका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गुहा (प्रातिपदिक) + अम्बिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• गिरिसुता: daughter of the mountain
• गिरिसुता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक) + सुता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• गोविन्दाङ्घ्रि-समुद्भवा: arisen from Govinda’s feet
• गोविन्दाङ्घ्रि-समुद्भवा: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: गोविन्द (प्रातिपदिक) + अङ्घ्रि (प्रातिपदिक) + समुद्भवा (कृदन्त; √भू (धातु) + सम्-उद्-उपसर्ग + क्त/अ-प्रत्ययान्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘समुद्भवा’ = उत्पन्ना, विशेषण

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa) speaking to Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśīkṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and ṛṣis of Naimiṣāraṇya (typical frame)

Visual Art Cues

Scene: In Kāśī, the Devī is praised as the augmenter of noble lineages and as Pārvatī—mother of Guha (Skanda/Kārttikeya), mountain-born, yet mystically ‘arising from Govinda’s feet’ (a syncretic Vaiṣṇava-Śaiva-Śākta epithet).

Characters & Entities

• Devī
• Guha (Skanda/Kārttikeya)
• Girisutā (Pārvatī)
• Govinda (Viṣṇu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Devī upholds worldly welfare (family/lineage) while also transcending the guṇas, uniting practical dharma with liberation-oriented spirituality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting is Kāśī’s māhātmya; the verse strengthens the devotional atmosphere of Kāśī where both Śaiva and Vaiṣṇava reverence converge.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the verse supports Devi worship for gotra-kalyāṇa (family welfare) and guṇa-śuddhi (purification of qualities).