Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 100

Devanagari script

निर्णिक्ताशेषभुवना निःसंगा निरुपद्रवा । निरालंबा निष्प्रपंचा निर्णाशितमहामला

Transliteration

nirṇiktāśeṣabhuvanā niḥsaṃgā nirupadravā | nirālaṃbā niṣprapaṃcā nirṇāśitamahāmalā

Translation

وہ تمام جہانوں کو پاک کرنے والی ہے؛ بے تعلق اور ہر فتنے سے بے گزند۔ کسی سہارے کی محتاج نہیں، دنیاوی پھیلاؤ کے جال سے ماورا، اس نے عظیم آلودگیوں کو یکسر مٹا دیا ہے۔

Word by Word

• निर्णिक्त-अशेष-भुवना: she who has purified all worlds
• निर्णिक्त-अशेष-भुवना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निर्णिक्त (कृदन्त; √निज्/√निञ्ज् धातु ‘to cleanse’) + अशेष (प्रातिपदिक) + भुवन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (अशेषाणि भुवनानि येन/यस्या निर्णिक्तानि)

• निःसङ्गा: detached, without attachment
• निःसङ्गा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निः (उपसर्ग/अव्यय) + सङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निः-उपसर्गयुक्त (free from attachment)

• निरुपद्रवा: free from affliction
• निरुपद्रवा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निर् (उपसर्ग) + उपद्रव (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्-उपसर्गयुक्त (free from disturbance)

• निरालम्बा: supportless, independent
• निरालम्बा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निर् (उपसर्ग) + आलम्ब (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्-उपसर्गयुक्त (without support/dependence)

• निष्प्रपञ्चा: beyond worldly manifoldness
• निष्प्रपञ्चा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निष् (उपसर्ग) + प्रपञ्च (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निष्-उपसर्गयुक्त (free from worldly proliferation)

• निर्णाशित-महा-मला: she who has utterly destroyed great impurity
• निर्णाशित-महा-मला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निर्णाशित (कृदन्त; √नश् धातु with causative/strengthened sense ‘to destroy completely’) + महा (प्रातिपदिक) + मल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (महामलः येन/यस्या निर्णाशितः)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sage interlocutor (not explicit)

Visual Art Cues

Scene: A formless-leaning, luminous Devī/śakti as a calm radiance washing over the three worlds; worldly nets (threads, city bustle, thought-forms) dissolve around her, leaving a serene, empty sky and purified riverfront.

Characters & Entities

• Kāśī (Varanasi)
• Devī (Goddess)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Liberation is portrayed as purity, non-attachment, and transcendence of worldly entanglement—embodied by the Goddess.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse belongs to Kāśīkhaṇḍa, reinforcing Kāśī’s reputation as a place of purification and release.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual appears; the verse emphasizes inner renunciation and contemplative praise.