Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 9

अचंद्रमनहोरात्रमनग्न्यनिलभूतलम् । अप्रधानं वियच्छून्यमन्यतेजोविवर्धितम्

acaṃdramanahorātramanagnyanilabhūtalam | apradhānaṃ viyacchūnyamanyatejovivardhitam

نہ چاند تھا، نہ دن رات؛ نہ آگ، نہ ہوا، نہ زمین—نہ ظاہر شدہ پرادھان تत्त्व؛ آکاش خالی تھا اور صرف ایک غیر متعیّن نور ہی چھایا ہوا تھا۔

अचन्द्रम्without the moon
अचन्द्रम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-चन्द्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (चन्द्राभावः); विशेषणम् (सर्वम्—पूर्वश्लोकान्वय)
अहोरात्रम्day and night
अहोरात्रम्:
Karta (Apposition/समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootअहन्-रात्रि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (समाहार-द्वन्द्व), प्रथमा, एकवचन; 'day and night'
अनग्निwithout fire
अनग्नि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ- अग्नि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (समासपूर्वपद); नञ्-तत्पुरुषः (अग्न्यभावः); 'without fire' (अनिलभूतलम् इत्यस्य पूर्वपदम्)
अनिलभूतलम्wind and earth (elements)
अनिलभूतलम्:
Karta (Apposition/समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootअनिल-भूतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (अनिलः च भूतलम्—अत्र समाहारार्थे 'wind and earth' as elements); समस्तपदं विशेष्यरूपेण
अप्रधानम्without Pradhāna (primordial matter)
अप्रधानम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-प्रधान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (प्रधानाभावः); विशेषणम्
वियत्space
वियत्:
Karta (Apposition/समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootवियत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'sky/space' (शून्यम् इत्यस्य विशेषण/पूर्वपदभावः)
शून्यम्void
शून्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशून्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (वियतः/सर्वस्य)
अन्यतेजोविवर्धितम्augmented by another radiance
अन्यतेजोविवर्धितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्य-तेजस्-विवर्धित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः: अन्यस्य तेजसः विवर्धितम् (increased by another light/energy); भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त-भावः

Skanda

Listener: Audience/sage

Scene: A timeless void: no moon, no alternation of day and night; the classical elements absent; an empty sky suffused with a single, formless radiance—like a pale, all-pervading glow without a source.

C
Candra (Moon)
A
Ahorātra (day-night)
A
Agni
A
Anila (Vāyu)
B
Bhūtala
P
Pradhāna
V
Viyat (sky)

FAQs

The verse emphasizes the collapse of time, elements, and differentiation—pointing toward the transcendence that Mahātmya teachings often culminate in.

None explicitly; it continues the pralaya setting before the Kāśī-centered revelation.

None.