Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 50

Devanagari script

इत्युक्त्वा तं महेशानो बुद्धितत्त्वस्वरूपिणम् । शिवया सहितो रुद्रो विवेशानंदकाननम्

Transliteration

ityuktvā taṃ maheśāno buddhitattvasvarūpiṇam | śivayā sahito rudro viveśānaṃdakānanam

Translation

یوں کہہ کر، اُس ہستی سے—جو بُدھی تتّو کے عین سوروپ تھے—مہیشان رُدر شِوا کے ساتھ آنند کانن میں داخل ہوئے۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरण-चिह्न

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √vac (वच्, धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक-क्रिया (having said)

• तम्: him
• तम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम

• महेशानः: Mahēśāna (Śiva)
• महेशानः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: mahā (प्रातिपदिक) + īśāna (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः

• बुद्धितत्त्वस्वरूपिणम्: whose nature is the principle of intellect
• बुद्धितत्त्वस्वरूपिणम्: Karman (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: buddhi (प्रातिपदिक) + tattva (प्रातिपदिक) + svarūpin (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (बुद्धि-तत्त्वस्य स्वरूपः यस्य) विशेषणम्

• शिवया: with Śivā (Pārvatī)
• शिवया: Saha (सह/साकं)
• Type: Noun
• Root: śivā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• सहितः: accompanied
• सहितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: sa-√hā (हा, धातु) + kta (क्त) / sahita (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘सह’ अर्थे (accompanied)

• रुद्रः: Rudra
• रुद्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rudra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• विवेश: entered
• विवेश: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vi-√viś (विश्, धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• आनन्दकाननम्: the forest of bliss (Ānandakānana)
• आनन्दकाननम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ānanda (प्रातिपदिक) + kānana (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (आनन्दस्य काननम्)

Speaker

Skanda (deduced narrator for Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānandakānana

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and ṛṣis (typical frame)

Visual Art Cues

Scene: Rudra and Śivā, serene and radiant, walk into a lush grove suffused with blissful light; Viṣṇu remains behind in contemplative stillness (implicit continuity).

Characters & Entities

• Maheśāna (Śiva)
• Rudra
• Śivā
• Ānanda-kānana
• Buddhi-tattva (principle of intellect)
• Mahāviṣṇu/Acyuta (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The narrative links divine instruction with sacred space: bliss (ānanda) is both a theological truth and a sanctified geography in Kāśī.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ānanda-kānana (the Grove/Forest of Bliss), a famed sacred locale associated with Kāśī’s spiritual landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the verse highlights the sanctity of Ānanda-kānana as a spiritually charged place.