Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 65

Devanagari script

न योगैर्या गतिर्लभ्या जन्मांतरशतैरपि । अन्यत्रहेलया साऽत्र लभ्येशस्य प्रसादतः

Transliteration

na yogairyā gatirlabhyā janmāṃtaraśatairapi | anyatrahelayā sā'tra labhyeśasya prasādataḥ

Translation

وہ منزل جو سینکڑوں جنموں تک یوگ کے سادنوں سے بھی حاصل نہیں ہوتی—وہی یہاں، اسی مقام پر، پروردگار شِو کے فضل سے آسانی سے مل جاتی ہے۔

Word by Word

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• योगैः: by yogic practices
• योगैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• या: which
• या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• गतिः: goal/state
• गतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• लभ्या: obtainable
• लभ्या: Kriya (क्रिया-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लभ् (धातु) → लभ्य (कृदन्त; यत्-प्रत्यय, gerundive)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; यत्-कृत्य (to be obtained)

• जन्म-अन्तर-शतैः: even by hundreds of rebirths
• जन्म-अन्तर-शतैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (शत), तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (by hundreds of other births)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)

• अन्यत्र: elsewhere
• अन्यत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यत्र (अव्यय)
• Form: देश/विषयवाचक-अव्यय (elsewhere)

• हेलया: by mere neglect/carelessness
• हेलया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: हेला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक

• सा: that (goal)
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (here)

• लभ्या: is obtainable
• लभ्या: Kriya (क्रिया-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लभ् (धातु) → लभ्य (कृदन्त; यत्-प्रत्यय, gerundive)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; यत्-कृत्य (obtainable)

• ईशस्य: of the Lord (Śiva)
• ईशस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• प्रसादतः: from/through grace
• प्रसादतः: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे (as cause)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kṣetra (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Not specified in the provided excerpt

Visual Art Cues

Scene: A yogin with matted hair and austere posture stands beside a simple Kāśī devotee; above them Śiva’s benign presence radiates, indicating that grace in Kāśī grants swiftly what yoga seeks over many births.

Characters & Entities

• Īśa (Śiva)
• Avimukta (Kāśī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In Kāśī, the Lord’s grace can grant what severe yoga may not yield even over many births.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Avimukta/Kāśī, as the grace-filled domain of Īśa (Śiva).

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite; the emphasis is on the kṣetra’s grace (prasāda) as the decisive means.