Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 22

Devanagari script

अहमेकचरोप्यत्र तत्क्षेत्रप्राप्तये मुने । तप्ये तपांसिनाद्यापि फलेयुर्मे मनोरथाः

Transliteration

ahamekacaropyatra tatkṣetraprāptaye mune | tapye tapāṃsinādyāpi phaleyurme manorathāḥ

Translation

اے منی! اگرچہ میں اکیلا ہی بھٹکتا ہوں، پھر بھی اسی کھیتر کے حصول کے لیے آج تک تپسیا کرتا ہوں؛ میرے دل کی آرزوئیں ثمر آور ہوں۔

Word by Word

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• एकचरः: solitary; going alone
• एकचरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एकचर (प्रातिपदिक; एक + चर)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• अपि: even
• अपि: Kriya-vishesana (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अपि-अर्थक-निपातः (even/also)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-अव्ययम् (here)

• तत्क्षेत्रप्राप्तये: for attaining that sacred place
• तत्क्षेत्रप्राप्तये: Sampradana (Purpose/Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तत् + क्षेत्र + प्राप्ति (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, चतुर्थी-विभक्तिः (4th/Dative), एकवचनम्; प्रयोजनार्थे (for the purpose of attaining)

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• तप्ये: I perform austerity; I heat/torment myself
• तप्ये: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), उत्तमपुरुषः (1st person), एकवचनम्; आत्मनेपदम् (तप्ये)

• तपांसि: austerities
• तपांसि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• न: not
• न: Kriya-vishesana (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निषेध-निपातः

• अद्य: today; now
• अद्य: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; कालवाचक-अव्ययम् (today/now)

• अपि: even
• अपि: Kriya-vishesana (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अपि-अर्थक-निपातः (even)

• फलेयुः: may bear fruit
• फलेयुः: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: फल् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः (3rd person), बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• मे: my
• मे: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (enclitic)

• मनोरथाः: wishes; desires
• मनोरथाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनोरथ (प्रातिपदिक; मनस् + रथ)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Muni (sage)

Visual Art Cues

Scene: A lone ascetic traveler (ekacara) on a dusty path, performing tapas—standing in meditation, minimal belongings—eyes fixed on an imagined radiant Kāśī on the horizon; the sage addressed listens quietly.

Characters & Entities

• Kṣetra (Kāśī/Avimukta, implied)
• Tapas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Longing for Kāśī is itself a spiritual discipline; even great beings value attaining that kṣetra and strive for it.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī/Avimukta, referred to as “that kṣetra” worth striving to reach.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) is highlighted as a means undertaken with the aim of reaching the sacred kṣetra.