Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 12

Devanagari script

अमूर्तमूर्ताय सहस्रमूर्तये गुणाय गुण्याय परात्पराय । अपारपाराय परापराय नमोस्तु तुभ्यं शिखिवाहनाय

Transliteration

amūrtamūrtāya sahasramūrtaye guṇāya guṇyāya parātparāya | apārapārāya parāparāya namostu tubhyaṃ śikhivāhanāya

Translation

آپ کو نمسکار—اے بے صورت بھی اور صورت والے بھی؛ ہزاروں تجلیات والے؛ کمال کے اصول اور کمال کے مقصود؛ ماورائے ماورا؛ جس کے پار کا کنارہ بے حد و حساب ہے؛ جو اعلیٰ و ادنیٰ دونوں سے برتر ہے—اے مور پر سوار رب، آپ کو نمسکار۔

Word by Word

• अमूर्तमूर्ताय: to the formless-and-formed one
• अमूर्तमूर्ताय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अमूर्त (प्रातिपदिक) + मूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन; द्वन्द्वः (अमूर्तः च मूर्तः च)

• सहस्रमूर्तये: to the thousand-formed one
• सहस्रमूर्तये: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (संख्या/प्रातिपदिक) + मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (मूर्ति), चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन; द्विगु-समासः (सहस्रं मूर्तयः यस्य)

• गुणाय: to the quality/virtue
• गुणाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन

• गुण्याय: to the possessor of qualities
• गुण्याय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: गुणिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन

• परात्पराय: to the higher than the highest
• परात्पराय: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन; तत्पुरुषः (परात् परः)

• अपारपाराय: to the boundless and the far shore
• अपारपाराय: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अपार (प्रातिपदिक) + पार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन; द्वन्द्वः (अपारः च पारः च)

• परापराय: to the supreme and the non-supreme (both)
• परापराय: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक) + अपरा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन; द्वन्द्वः (परा च अपरा च)

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (निपात/particle), नमस्कारार्थे

• तु: indeed/and
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle)

• तुभ्यम्: to you
• तुभ्यम्: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन

• शिखिवाहनाय: to the one whose vehicle is the peacock
• शिखिवाहनाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: शिखि (प्रातिपदिक) + वाहन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन; तत्पुरुषः (शिखिनः वाहनम्)

Speaker

Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (tattva-darśana frame)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A cosmic Skanda: simultaneously a serene formless radiance and a vivid embodied deity on a peacock; countless subtle faces/forms shimmer like reflections; the horizon dissolves into an unfathomable ocean of light.

Characters & Entities

• Agastya
• Kārtikeya (Skanda)
• Peacock (Śikhi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The divine can be approached both as transcendent (formless) and immanent (with form); devotion harmonizes both visions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāśī-khaṇḍa setting frames the praise, reinforcing Kāśī as a landscape of direct encounter with the transcendent through sacred form.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse functions as a meditative stotra for contemplation and japa-like repetition.