Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 43

Devanagari script

भारं शरीरयष्टेश्च दृढयष्ट्यां समर्प्य च । गर्भागाराद्विनिष्क्रम्याभ्यायांतंरंगमंडपे

Transliteration

bhāraṃ śarīrayaṣṭeśca dṛḍhayaṣṭyāṃ samarpya ca | garbhāgārādviniṣkramyābhyāyāṃtaṃraṃgamaṃḍape

Translation

اپنے نحیف جسم کا بوجھ مضبوط عصا پر ٹکا کر وہ گربھ گِرہ (مقدس کوٹھری) سے باہر نکلا اور صحن کے منڈپ کی طرف بڑھتا ہوا رنگ منڈپ کے قریب آ پہنچا۔

Word by Word

• भारम्: a load/burden
• भारम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• शरीरयष्टेः: of the body-staff (support)
• शरीरयष्टेः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: शरीर (प्रातिपदिक) + यष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: शरीरस्य यष्टिः (body-staff)

• च: and
• च: Sambandha (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयार्थक-निपात

• दृढयष्ट्याम्: on/with the firm staff
• दृढयष्ट्याम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दृढ (प्रातिपदिक) + यष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; कर्मधारयः: दृढा यष्टिः; सप्तमी-आधार/अधिकरण

• समर्प्य: having placed/entrusted
• समर्प्य: Kriya (पूर्वक्रिया/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: सम्-ऋ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावेन; धातुः: समर्प्/सम्+ऋ (to hand over/entrust)

• च: and
• च: Sambandha (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयार्थक-निपात

• गर्भागारात्: from the sanctum
• गर्भागारात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक) + आगार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: गर्भस्य आगारम् (inner shrine)

• विनिष्क्रम्य: having come out
• विनिष्क्रम्य: Kriya (पूर्वक्रिया/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: वि-निस्-क्रम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावेन; धातुः: क्रम्, उपसर्गाः: वि, निस्

• अभ्यायान्तम्: approaching, coming near
• अभ्यायान्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अभि-या (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; वर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्-प्रत्ययान्त), धातुः: या, उपसर्गः: अभि

• रङ्गमण्डपे: in the stage/pavilion
• रङ्गमण्डपे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रङ्ग (प्रातिपदिक) + मण्डप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: रङ्गस्य मण्डपः

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and Naimiṣāraṇya sages

Visual Art Cues

Scene: An aged ascetic leans on a sturdy staff, slowly exiting the dim sanctum into a brighter courtyard pavilion; devotees watch in silence as he approaches the raṅga-maṇḍapa.

Characters & Entities

• Garbha-gṛha (sanctum)
• Maṇḍapa (temple hall)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even in frailty, the dharmic life continues—moving from inner sanctity to public guidance and dialogue.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Kāśī shrine setting is implied (sanctum and maṇḍapa), within the broader Kāśī-kṣetra praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription; it describes temple-space movement (garbhāgāra to maṇḍapa) during the narrative.