Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 4

Devanagari script

इत्युक्त्वा सत्कृतास्ते वै ब्रह्मणा भगवद्गणाः । प्रणम्य लोककर्तारं तेऽपि हृष्टाः प्रतस्थिरे

Transliteration

ityuktvā satkṛtāste vai brahmaṇā bhagavadgaṇāḥ | praṇamya lokakartāraṃ te'pi hṛṣṭāḥ pratasthire

Translation

یوں کہہ کر، اُن بھگوان کے گنوں کو برہما نے حسبِ شان عزت بخشی۔ عالَموں کے خالق کو سجدۂ تعظیم کر کے وہ بھی خوش دل ہو کر روانہ ہوئے۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थ-निपात (quotative particle)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (Absolutive/Gerund)

• सत्कृताः: honoured
• सत्कृताः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + कृत (कृदन्त; √कृ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन (Nominative, Plural); समासः तत्पुरुष (सत्-कृत = सम्मानित)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन (Nominative, Plural)

• वै: indeed
• वै: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात (emphatic particle)

• ब्रह्मणा: by Brahmā
• ब्रह्मणा: Karana (Instrument/Agent-in-passive/करण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)

• भगवत्: of the Lord
• भगवत्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-एकवचन (Genitive, Singular) (समासपूर्वपद)

• गणाः: attendants
• गणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन (Nominative, Plural)

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: प्र + नम् (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त (Absolutive/Gerund)

• लोककर्तारम्: the creator of the worlds
• लोककर्तारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + कर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); समासः षष्ठी-तत्पुरुष (लोकस्य कर्ता)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन (Nominative, Plural)

• अपि: also
• अपि: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-निपात (also particle)

• हृष्टाः: delighted
• हृष्टाः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हृष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन (Nominative, Plural)

• प्रतस्थिरे: set out/departed
• प्रतस्थिरे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + स्था (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), आत्मनेपद

Speaker

Narrator (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (implicit)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Brahmā bestows honor—garlands, seats, or gestures of blessing—upon two divine attendants; they bow deeply to him and depart with joyful faces, suggesting a sanctioned mission.

Characters & Entities

• Brahmā
• Bhagavad-gaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma includes honoring worthy emissaries and maintaining reverence toward the cosmic source; humility accompanies sacred missions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named; this is a transition verse within the Kāśī Khaṇḍa narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite; the implied dharma is respectful salutation (praṇāma) and proper honoring (satkāra).