Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 33

Devanagari script

लसद्वामार्धनारीकं कृतशेषशुभांगदम् । गंगातरंगसत्संग सदाधौतजटातटम्

Transliteration

lasadvāmārdhanārīkaṃ kṛtaśeṣaśubhāṃgadam | gaṃgātaraṃgasatsaṃga sadādhautajaṭātaṭam

Translation

جس کا بایاں نصف اردھناری (دیوی) کی طرح درخشاں ہے؛ باقی اعضا پر مبارک زیورات آراستہ ہیں؛ اور جس کی جٹاؤں کے کنارے گنگا کی موجوں کی پاک رفاقت سے ہمیشہ دھلے رہتے ہیں۔

Word by Word

• लसत्: shining
• लसत्: Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लसत् (√लस् धातु; शतृ-प्रत्ययान्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; विशेषण (present participle: shining)

• वामार्धनारीकम्: whose left half is female
• वामार्धनारीकम्: Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वाम-अर्ध-नारीक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; विशेषण; समासः—तत्पुरुष (वामे अर्धे नारीकं यस्य = having the left half as woman)

• कृत: made, fashioned
• कृत: Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (√कृ धातु; क्त-प्रत्ययान्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; विशेषण (made, done)

• शेष: remaining
• शेष: Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; विशेषण (remaining)

• शुभ: auspicious
• शुभ: Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; विशेषण (auspicious)

• अङ्गदम्: armlet
• अङ्गदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन

• गङ्गा: of the Gaṅgā
• गङ्गा: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive) एकवचन (समासपूर्वपद-सम्बन्ध)

• तरङ्ग: wave
• तरङ्ग: Sambandha (Compound relation/समास-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तरङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-सम्बन्ध (समासाङ्ग)

• सत्सङ्ग: holy contact, good association
• सत्सङ्ग: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सत्-सङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; समासः—तत्पुरुष (सतां सङ्गः)

• सदा: always
• सदा: Viśeṣaṇa (Adverbial qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (adverb: always)

• धौत: washed, cleansed
• धौत: Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धौत (√धाव्/√धौ धातु; क्त-प्रत्ययान्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; विशेषण (washed/cleansed)

• जटा: matted hair
• जटा: Sambandha (Compound relation/समास-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जटा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी-सम्बन्ध (समासाङ्ग)

• तटम्: bank, edge
• तटम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgā in Kāśī (Ghāṭa-s)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Ardhanārīśvara: left half as the Goddess, right half as Śiva, richly ornamented; towering jaṭā with Gaṅgā’s waves washing and sparkling along the locks, suggesting perpetual sanctification; background hints of Kāśī ghats.

Characters & Entities

• Śiva
• Ardhanārīśvara
• Gaṅgā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva contains and harmonizes Śakti within Himself; holiness (Gaṅgā) and divinity are inseparable in His presence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gaṅgā is explicitly praised; within Kāśī Khaṇḍa this reinforces Kāśī as Gaṅgā-tīra sanctified by Śiva.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; the imagery supports Gaṅgā-snān and Śiva-dhyāna as devotional practices in Kāśī.