Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 65

Devanagari script

प्रत्यहं द्वादशशिलाः शालग्रामस्य योऽर्चयेत् । द्वारवत्याः शिलायुक्तः स वैकुंठे महीयते

Transliteration

pratyahaṃ dvādaśaśilāḥ śālagrāmasya yo'rcayet | dvāravatyāḥ śilāyuktaḥ sa vaikuṃṭhe mahīyate

Translation

جو شخص روزانہ بارہ مقدّس شِلاؤں کے ساتھ شالگرام کی پوجا کرے اور (ساتھ ہی) دواروتی کی شِلا سے بھی عبادت کرے، وہ ویکنٹھ میں معزّز و سرفراز کیا جاتا ہے۔

Word by Word

• प्रत्यहम्: every day
• प्रत्यहम्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति + अहन् (अव्यय-समास/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण), अव्ययीभाव-समास; अर्थे—प्रतिदिन (every day)

• द्वादश: twelve
• द्वादश: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्या-विशेषण; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचन ‘शिलाः’ इत्यस्य विशेषणम्

• शिलाः: stones (sacred stones)
• शिलाः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• शालग्रामस्य: of Śālagrāma
• शालग्रामस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शालग्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (सम्बन्ध/possessive)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धि-प्रत्यय (relative pronoun)

• अर्चयेत्: should worship
• अर्चयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• द्वारवत्याः: of Dvāravatī
• द्वारवत्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: द्वारवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• शिलायुक्तः: endowed with (that) stone
• शिलायुक्तः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शिला + युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √युज्)
• Form: तत्पुरुष-समास (शिलया युक्तः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘सः’ इत्यस्य विशेषणम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• वैकुंठे: in Vaikuṇṭha
• वैकुंठे: Adhikarana (Location/देशाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वैकुण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• महीयते: is honored/glorified
• महीयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मह् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः—‘is honored’

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śālagrāma (Gaṇḍakī) and Dvāravatī (Dvārakā) as tīrtha-śilā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A Vaiṣṇava house-shrine: Śālagrāma on a pedestal, twelve sacred stones arranged in a mandala, a Dvāravatī stone beside; lamps, conch, tulasī leaves offered; the vision of Vaikuṇṭha opening above with Nārāyaṇa receiving the devotee.

Characters & Entities

• Śālagrāma
• Dvāravatī
• Vaikuṇṭha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Daily, faithful worship of Viṣṇu through Śālagrāma is portrayed as a direct cause of divine honor and liberation-oriented merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvāravatī/Dvārakā is invoked via the ‘Dvāravatī-śilā’, while the teaching appears within the Kāśīkhaṇḍa’s devotional framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

Daily arcana (worship) of Śālagrāma with ‘twelve stones’ and additionally the Dvāravatī stone.