Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 45

Devanagari script

कृपाणपाणिर्भग्नास्यो वामहस्तकपालधृत् । प्रचंडं क्ष्वेडयन्कश्चिदभ्यधावत्तमर्भकम्

Transliteration

kṛpāṇapāṇirbhagnāsyo vāmahastakapāladhṛt | pracaṃḍaṃ kṣveḍayankaścidabhyadhāvattamarbhakam

Translation

ایک اور کے ہاتھ میں کرپان تھی، منہ ٹوٹا ہوا؛ بائیں ہاتھ میں کھوپڑی تھامے، وہ ہولناک دھاڑ مارتا ہوا اس بچے پر جھپٹ پڑا۔

Word by Word

• कृपाणपाणिः: having a sword in hand
• कृपाणपाणिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृपाण (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः = ‘यस्य पाणौ कृपाणं सः’

• भग्नास्यः: with a broken mouth/face
• भग्नास्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भग्न (धातु √भञ्ज्, क्त-प्रत्यय, कृदन्त) + आस्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः = ‘यस्य आस्यं भग्नम् सः’

• वामहस्तकपालधृत्: holding a skull in the left hand
• वामहस्तकपालधृत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वाम (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक) + कपाल (प्रातिपदिक) + धृत् (धातु √धृ, कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः = ‘यस्य वामहस्ते कपालं धृतम् सः’

• प्रचण्डम्: fiercely, violently
• प्रचण्डम्: Kriya-vishesana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रचण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणवत् नपुंसक-द्वितीया-एकवचन-रूपेण (adverbial accusative)

• क्ष्वेडयन्: roaring/hissing
• क्ष्वेडयन्: Kriya-vishesana (Adverbial participle)
• Type: Verb
• Root: धातु √क्ष्वेड् (to roar/hiss) (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्तः (शतृ), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषण-भावेन

• कश्चित्: someone
• कश्चित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (निपात/अव्यय)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अभ्यधावत्: ran towards, rushed at
• अभ्यधावत्: Kriya (Main predicate)
• Type: Verb
• Root: धातु √धाव् (to run) (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्गः ‘अभि-’

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अर्भकम्: the child, the boy
• अर्भकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्भक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣi-assembly

Visual Art Cues

Scene: A broken-mouthed, weapon-bearing attacker rushes at a child: sword raised in the right hand, skull held in the left, roaring fiercely; the child remains poised, suggesting unseen divine protection.

Characters & Entities

• Bhūtas
• Kapāla (skull, as an object)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Terrifying symbols of death and violence are framed as tests; dharma is to keep one’s vow and not yield to fear.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The larger Kāśīkhaṇḍa glorifies Kāśī; this verse is part of the narrative of obstacles rather than a tīrtha description.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.