Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 41

Devanagari script

कश्चिद्धि पन्नगी भूय फटाटोपभयानकः । अतिलोलद्विरसनः पुस्फूर्जनिकषाचितम्

Transliteration

kaściddhi pannagī bhūya phaṭāṭopabhayānakaḥ | atiloladvirasanaḥ pusphūrjanikaṣācitam

Translation

پھر ایک اور ناگن کی صورت میں ظاہر ہوئی—پھن کے پٹخنے اور پھنکار کی ہیبت سے خوفناک؛ دو نہایت بےقرار زبانوں کے ساتھ بل کھاتی اور لرزتی ہوئی دھمکاتی رہی۔

Word by Word

• कश्चित्: someone, a certain (one)
• कश्चित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (निपात/अव्यय)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अनिर्दिष्टः (indefinite pronoun)

• हि: indeed, for
• हि: Sambandha/Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपातः (particle/emphasis)

• पन्नगी: a female serpent
• पन्नगी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पन्नगी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• भूय: again, further, moreover
• भूय: Kriya-vishesana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस्/भूय (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• फटाटोपभयानकः: terrifying due to the hood’s display
• फटाटोपभयानकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: फटा (प्रातिपदिक) + आटोप (प्रातिपदिक) + भयानक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (qualifier)

• अतिलोलद्विरसनः: very restless, two-tongued
• अतिलोलद्विरसनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अति (अव्यय) + लोल (प्रातिपदिक) + द्वि (संख्या-प्रातिपदिक) + रसन (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम्

• पुस्फूर्जनिकषाचितम्: filled/covered with (harsh) hissing/rasping sounds
• पुस्फूर्जनिकषाचितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पुस्फूर्जन् (धातु √स्फुर्ज्/स्फूर्ज्, कृदन्त-प्रातिपदिक) + कष (प्रातिपदिक) + आचित (धातु √चि, क्त-प्रत्यय, कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम्; ‘आचित’ = क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and other ṛṣis (typical Purāṇic frame)

Visual Art Cues

Scene: A serpent-woman (nāginī/śākinī-like) rises with an expanded hood, hissing; two restless tongues flicker as she coils and quivers menacingly toward a youthful figure who remains steady.

Characters & Entities

• Bhūtas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Fear is amplified through illusion and spectacle; dharma calls for composure and one-pointedness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode is situated in the Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī context; no specific tīrtha is cited in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.