Home›Skanda Purana›Kashi Khanda›Purva Ardha›Adhyaya 2›Shloka 97
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 97

Devanagari script

श्रुतिस्मृती तु नेत्रे द्वे पुराणं हृदयं स्मृतम् । श्रुतिस्मृतिभ्यां हीनोंधः काणः स्यादेकया विना । पुराणहीनाद्धृच्छून्यात्काणांधावपि तौ वरौ । श्रुतिस्मृत्युदितोधर्मः पुराणे परिगीयते

Transliteration

śrutismṛtī tu netre dve purāṇaṃ hṛdayaṃ smṛtam | śrutismṛtibhyāṃ hīnoṃdhaḥ kāṇaḥ syādekayā vinā | purāṇahīnāddhṛcchūnyātkāṇāṃdhāvapi tau varau | śrutismṛtyuditodharmaḥ purāṇe parigīyate

Translation

شروتی اور سمرتی کو دو آنکھیں کہا گیا ہے اور پران کو دل یاد کیا گیا ہے۔ شروتی و سمرتی دونوں سے محروم آدمی اندھا ہے؛ اور ان میں سے ایک کے بغیر کانا۔ مگر پران کے بغیر دل خالی ہے—اس کے مقابلے میں کانا اور اندھا بھی بہتر ہیں۔ شروتی و سمرتی میں بیان کردہ دھرم پرانوں میں گایا اور واضح کیا جاتا ہے۔

Word by Word
श्रुतिśruti
श्रुति:
Karta (Subject component)
TypeNoun
Rootश्रुति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Feminine, Nominative, Singular) (द्वन्द्वसमासाङ्ग)
स्मृतीśruti and smṛti (the two)
स्मृती:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootस्मृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-द्विवचन (Feminine, Nominative, Dual); द्वन्द्वः: श्रुति+स्मृति (समाहार/इतरेतर)
तुindeed; but
तु:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle: ‘indeed/but’)
नेत्रेtwo eyes
नेत्रे:
Predicate complement (सम्बन्ध/उपमान)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-द्विवचन (Neuter, Nominative, Dual)
द्वेtwo
द्वे:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-द्विवचन (Neuter, Nominative, Dual)
पुराणम्Purāṇa
पुराणम्:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Neuter, Nominative, Singular)
हृदयम्heart
हृदयम्:
Predicate complement
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Neuter, Nominative, Singular)
स्मृतम्is regarded (as)
स्मृतम्:
Karma (Predicate: ‘is considered’)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु) ‘to remember’ (कृदन्त: क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle, क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Neuter, Nominative, Singular)
श्रुतिśruti
श्रुति:
Viśeṣaṇa-aṅga
TypeNoun
Rootश्रुति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी/षष्ठी-बहुवचन? (here: समासाङ्ग)
स्मृतिभ्याम्by śruti and smṛti
स्मृतिभ्याम्:
Karaṇa (Instrument)
TypeNoun
Rootस्मृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-द्विवचन (Feminine, Instrumental, Dual); द्वन्द्वः: श्रुति+स्मृति → श्रुतिस्मृतिभ्याम्
हीनःdevoid (of)
हीनः:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootहीन (प्रातिपदिक; √हा (धातु) ‘to abandon’ (कृदन्त))
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
अन्धःa blind man
अन्धः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootअन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
काणःone-eyed
काणः:
Predicate complement
TypeNoun
Rootकाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
स्यात्would be
स्यात्:
Kriyā (Verb)
TypeVerb
Root√अस् (धातु) ‘to be’
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd person singular)
एकयाwith one (of them)
एकया:
Karaṇa (Instrument)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-एकवचन (Feminine, Instrumental, Singular)
विनाwithout
विना:
Apādāna/Viśeṣaṇa (Separation sense)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गसदृश-निपात (preposition-like indeclinable: ‘without’)
पुराणPurāṇa
पुराण:
Viśeṣaṇa-aṅga
TypeNoun
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासाङ्ग)
हीनात्from one devoid of Purāṇa
हीनात्:
Apādāna (Ablative source)
TypeAdjective
Rootहीन (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक?, पञ्चमी-एकवचन (Ablative, Singular); समासः: पुराण+हीन
हृत्heart
हृत्:
Viśeṣaṇa-aṅga
TypeNoun
Rootहृत्/हृद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासाङ्ग)
शून्यात्from one empty-hearted
शून्यात्:
Apādāna (Ablative source)
TypeAdjective
Rootशून्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-एकवचन (Neuter, Ablative, Singular); समासः: हृत्+शून्य
काणone-eyed
काण:
Karta (Subject component)
TypeNoun
Rootकाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-द्विवचन (Masculine, Nominative, Dual) (समासाङ्ग)
अन्धौone-eyed and blind (the two)
अन्धौ:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootअन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-द्विवचन (Masculine, Nominative, Dual); द्वन्द्वः: काण+अन्ध
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अप्यर्थक-निपात (particle: ‘also/even’)
तौthose two
तौ:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-द्विवचन (Masculine, Nominative, Dual)
वरौexcellent/superior
वरौ:
Predicate complement
TypeAdjective
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-द्विवचन (Masculine, Nominative, Dual)
श्रुतिśruti
श्रुति:
Viśeṣaṇa-aṅga
TypeNoun
Rootश्रुति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासाङ्ग)
स्मृतिsmṛti
स्मृति:
Viśeṣaṇa-aṅga
TypeNoun
Rootस्मृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासाङ्ग)
उदितःstated in śruti and smṛti
उदितः:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootउदित (प्रातिपदिक; √वद्/√उद्? here: √वद्/√वच् sense ‘stated’ via उद्+√इ (to arise) used as ‘arisen/uttered’)
Formकृदन्त-विशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); समासः: श्रुति+स्मृति+उदित
धर्मःdharma
धर्मः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
पुराणेin the Purāṇa
पुराणे:
Adhikaraṇa (Location)
TypeNoun
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-एकवचन (Neuter, Locative, Singular)
परिगीयतेis sung/recited
परिगीयते:
Kriyā (Verb)
TypeVerb
Rootपरि+√गै (धातु) ‘to sing/recite’
Formलट् (Present), कर्मणि-प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd person singular)
Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa dialogue context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (pravacana audience)

Visual Art Cues

Scene: Allegorical tableau: a human figure representing the seeker; two radiant eyes labeled Śruti and Smṛti, and a glowing heart labeled Purāṇa; sages in Kāśī recite, with Gaṅgā flowing behind; dharma appears as a luminous path.

Characters & Entities
Ś
Śruti
S
Smṛti
P
Purāṇa
D
Dharma

FAQs

Purāṇas are presented as the living heart that makes scriptural Dharma meaningful and accessible.

The teaching appears in the Kāśīkhaṇḍa as part of Kāśī’s wider dharma-māhātmya, without naming a particular tīrtha in this verse.

It implicitly recommends Purāṇa engagement (study/hearing) as essential for understanding Dharma.

←Previous Verse
Next Verse→