Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 3
Devanagari script
सूत्रधार इव व्योम व्यायामपरिमापकः । त्रैविक्रमोंघ्रिदंडो वा प्रोद्दंडो गगनांगणे
Transliteration
sūtradhāra iva vyoma vyāyāmaparimāpakaḥ | traivikramoṃghridaṃḍo vā proddaṃḍo gaganāṃgaṇe
Translation
وہ گویا آسمان کی وسعت ناپنے والا سوتردھار ہے؛ دیوی آنگن میں کھڑا ہے—جیسے تری وِکرم کے قدم کے ڈنڈے کی بلند اُٹھی ہوئی لاٹھی۔
Word by Word
सूत्रधारःstage-manager/holder of the thread
सूत्रधारः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत्रधार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—सूत्रस्य धारः (षष्ठी-तत्पुरुष)
इवlike
इव:
Sambandha (Comparative particle/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय (like/as if)
व्योमthe sky
व्योम:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootव्योमन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; (काव्ये कर्मवत्/उपमान-आश्रय)
व्यायाम-परिमापकःmeasurer of the expanse
व्यायाम-परिमापकः:
Karta (Predicate noun/कर्तृ)
TypeNoun
Rootव्यायाम (प्रातिपदिक) + परिमापक (प्रातिपदिक; परि+मा+ण्वुल्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—व्यायामस्य परिमापकः (षष्ठी-तत्पुरुष)
त्रैविक्रम-ओङ्घ्रि-दण्डःthe staff-like foot of Trivikrama
त्रैविक्रम-ओङ्घ्रि-दण्डः:
Karta (Alternative identification/कर्तृ)
TypeNoun
Rootत्रैविक्रम (प्रातिपदिक) + ओङ्घ्रि/अङ्घ्रि (प्रातिपदिक) + दण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—त्रैविक्रमस्य अङ्घ्रिदण्डः (षष्ठी-तत्पुरुष-श्रृंखला)
वाor
वा:
Sambandha (Discourse particle/विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle: “or”)
प्रोद्-दण्डःlofty staff-like (one)
प्रोद्-दण्डः:
Karta (Qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र+उद् (उपसर्ग) + दण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारयः—प्रोद्गतः दण्डः (lofty/raised like a staff)
गगन-अङ्गणेin the courtyard of the sky
गगन-अङ्गणे:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगगन (प्रातिपदिक) + अङ्गण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—गगनस्य अङ्गणे (षष्ठी-तत्पुरुष)
Speaker
Narrator
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Kāśī
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: In the courtyard of heaven, a figure stands like a cosmic stage-manager measuring the sky; alternatively he resembles the upraised staff-like leg of Trivikrama, towering into the firmament.
Characters & Entities
T
Trivikrama (Vāmana)V
vyoma/gaganaFAQs
Divine and dharmic greatness is expressed through cosmic metaphors—suggesting that true spiritual stature ‘measures’ the heavens.
None is named; the verse uses Vaiṣṇava cosmic symbolism within the Kāśī Khaṇḍa narrative.
None.